post

Jelisaveta Karađorđević: Stvaranje modne ikone/Elizabeth Karageorgevic: The Creation of a Fashion Icon

Petak, 27. septembar u 17 časova – Istorijski muzej Srbije, izložba Kneginja Jelisaveta – Dugo putovanje kući

OBAVEZNO PRIJAVLJIVANJE!

Na mejl office@artiscenter.com ili na telefon 065 864 38 00 od 10-14 časova svakog radnog dana!

Levo: Ormon Djilji, Kneginja Jelisaveta u svom njujorškom stanu 1969. godine @Ormond Gigli; Desno: Istoričar mode Stefan Žarić. @ArtisCenter

Jelisaveta Karađorđević: Stvaranje modne ikone

Percepcija istorijskih ličnosti nužno je uslovljena velikim istorijskim događajima kojima su te ličnosti svedočile. Grandiozne istorijske sekvence obeležene su herojskim narativima, koji često isključuju istoriju malih stvari – stvari koje neretko, kao pobuna, pišu velike istorije. Pobunu protiv pristajanja na datosti vremena i prostora kneginja Jelisaveta Karađorđević  izrazila je kroz modu, eklektično spajajući tradiciju svog porekla sa kosmopolitskim duhom Zapada. Tako je kneginja vrlo samosvesno, ne dopuštajući okolnostima da je oblikuju, stvarala sopstveni modni izraz. Od fotografija Bitona, Avedona, Arbusove, do dizajna Kardena, Živonšija, Satvropolosa, Feragama, Herere, kneginja konstruiše sebe, naglašavajući kreativni potencijal mode kao ličnog odgovora na istorijska previranja. O kneginjinoj vezi sa modom govoriće istoričar mode i kustos Artis Centra, Stefan Žarić, stipendista IKOM-ovog Komiteta za Kostim.

* * * * * * * * *

Elizabeth Karageorgevic: The Creation of a Fashion Icon

The perception of historical figures is inevitably conditioned by historical events those figures have witnessed. Grandiose historical sequences are marked by heroic narratives, which often exclude the history of little things – things that, as a form of rebellion, in fact write great histories. The rebellion against accepting the frameworks of time and space Princess Elizabeth Karageorgevic expressed through fashion, eclectically combining tradition of her origin with cosmopolitanism of the West. Thus the princess has, very self-consciously, created her own fashion expression, never allowing circumstances to define her. From photographs by Beaton, Avedon, Arbus, to designs by Carden, Givenchy, Stavropoluos, Ferragamo, Herrera, the princess constructs herself, accentuating the creative potential of fashion as a response to historical turmoil. The talk on the princess’ relation to fashion will be given by Stefan Žaric, Artis Center’s fashion curator and the grantee of ICOM Costume Committee.

@Artis Center 2019

post

Eksluzivno iz Njujorka: “Nebeska tela” ili o modi i pobožnosti

Pobožnost i crkva kao inspiracija – Ralf Simon za kuću “Dior” (u prvom planu), Valentino, Džon Galijano za kuću “Dior”, Dolće i Gabana i Tijeri Migler (kreacije sasvim levo i iznad ulaza). Detalj postavke izložbe Nebeska tela: moda i katolička imaginacija u Metropoliten muzeju u Njujorku. Foto@ Metropolitan Museum, Costume Institute

Krajem avgusta je u Metropoliten muzej u Njujorku ušao milioniti posetilac izložbe Nebeska tela: moda i katolička imaginacija, premda je termin modno-muzejski hodočasnik možda tačniji da se opiše neverovatna energija kojom ova izložba već mesecima privlači publiku. Ovaj nesvakidašnji projekat, koji je započeo tradicionalnom Met Gala manifestacijom, događajem koji se s pravom naziva autentičnim muzejsko-modnim Oskarom, 7. maja ove godine, pokazao je veliki medijski potencijal. Danas sa sigurnošću možemo reći da je to najposećenija izložba Metropolitenovog Instituta za kostim od njegovog osnivanja 1937. godine, i treća po broju posetilac neke izložbe ovog čuvenog muzeja. Dakle, reč je nesumnjivo o muzejskom događaju godine, a naša saradnica dr Gorica Lalić Hadžić,  koja već dugo živi u Nju Džersiju, ekskluzivno za Artis magazin piše o izložbi godine. 

Postavka izložbe Nebeska tela u Klausteru na severnom Menhetnu. Kreacija holandskih dizajnera Viktora i Rolfa (vitrina u centru). Foto@Metropolitan Museum New York

Izložba Nebeska tela: moda i katolička imaginacija od početka proleća ove godine, kada je otvorena u Metropoliten muzeju u Njujorku, predstavlja veliku medijsku senzaciju. Izložbu, koju je organizovao Metropolitenov Institut za kostim, posetilo je više od milion posetilaca, što je čini, prema statistici koju je objavio ovaj ugledni muzej, jednom od najposećenijih  u istoriji Met-a, kako Amerikanci popularno nazivaju ovu ustanovu.

Raskoš materijala i detalja. Venčanica koju potpisuju Dolće i Gabana (levo), Tijeri Migler i Iv Sen Loran. Foto@Gorica Lalić Hadžić

Izložba Nebeska tela, zasnovana na ideji povezivanja visoke mode i verskih predmeta i umetničkih dela iz kolekcija Metropoliten muzeja, predstavlja jedan od najambicioznijih poduhvata ove institucije. Izložba je organizovana u 25 izložbenih sala ukupnog prostora preko 5,500 kvadratnih metara, kao i Klausteru (the Cloisters), odeljenju Metropoliten muzeja koje se nalazi na severnom Menhetnu, a služi izlaganju srednjovekovnih zbirki u ambijentu manastira koji je, po uzoru na srednjovekoven evropske samostane, dizajnirao arhitekta Čarls Kolens (Charlls Collens) u prvoj polovini 20. veka.

Izložba, koju autorski potpisuje Endriju Bolton (Andrew Bolton), kustos Met-ovog Instituta za kostim, pored eksponata koja čine dela poznatih dizajnera mode, obuhvata papsku i odeću vatikanskog visokog klira, kao i više od 40 religijskih predmeta iz Sikstinske kapele, od kojih mnoga nikada nisu viđena izvan Vatikana i tamošnjih muzeja.

Vatikan i njegove riznice uvek “golicaju” maštu publike, ali i modnih dizajnera – Tijeri Migler (sasvim levo) i Džon Galijano za kuću “Dior” (centar). Detalj izložbe Nebeska tela. Foto@Metropolitan Museum New York

Raskošne haljine i aksesoari ukrašavaju lutke smeštene između statua, arhitektonskih fragmenata i ritualnih predmeta u okviru vizantijske i srednjovekovne zbirke umetnosti evropskog Zapada. Nekoliko luksuznih papskih odevnih predmeta, koji su za ovu izložbu pozajmnjeni iz Vatikana,  eksponiranih u podzemnoj galeriji-kripti, ostavljaju posetioce bez daha. Među njima tijara pape Pija IX (1792-1878), poklon španske kraljice Izabele II (1830-1904), čini se privlači najveću pažnju. Prelepa sjajna tijara od srebra i zlata, ukrašena je dijamantima, rubinama, safirima, smaragdima i biserima. Teško je oteti se utisku papske ekstravagancije, koja čini ovakve predmete istovremeno veličanstvenim i neobjašnjivo vulgarnim.

Variranje raskoši uslovljeno upotrebnom funkcijom: Tijara pape Pija IX i jakna Đanija Versaćea. Foto@Gorica Lalić Hadžić

Nebeska tela istražuju odnos između Katoličke crkve i modne industrije, odnosno načina na koji katolicizam inspiriše modne dizajnere. Mnogi dizajneri čiji je rad predstavljen na ovoj izložbi, kao što su Đani Versaće (Gianni Versace), Tom Braun (Thom Browne), Domeniko Dolće (Domenico Dolce) i Stefano Gabana (Stefano Gabbana), imaju ličnu vezu sa katolicizmom i pronalaze inspiraciju u odeći, umetnosti ili ritualima katoličke crkve. Intrigira ih odeća časnih sestara, ogrtači fratara, crvene svečane odore kardinala. Prenose dizajn ukrasa iz vatikanskih trezora u svoje kreacije, analiziraju freske Sikstinske kapele i crkvene oltare. Čak su se okušali i u pravljenju pancir košulja po uzoru na one koje su nošene tokom krstaških ratova čiji je inspirator Katolička crkva.

Izložba ne postavlja pitanje da li moda na ovakav način skrnavi religiju, već koliko su crkveno učenje i sama egzistencija crkve vezani za teatralnost, koliko je bogatstvo vezano za moć. Ako je duhovnost, između ostalog shvaćena kao naša sposobnost da se vrednujemo izvan područja materijalnog, zašto ima toliko sjajnih, pozlaćenih stvari vezanih za crkvu i njene rituale?

Varijacije na temu odeće kaluđerica (sleva na desno) – Tom Braun (prva tri modela), Karli Pirson za “Cimone”, Dolće i Gabana (dva modela) i Rosela Đardini za “Mošina”. Detalj postavke Nebeskih tela. Foto@Metropolitan Museum New York

Izložba isto tako ukazuje na različite pristupe modnih kuća i dizajnera, koji ponekad savršeno i gotovo neprimetno inkorporiraju crkvenu estetiku u svoje kreacije. Lista dizajnera koji su se oprobali u kreiranju odora časnih sestara je duga. Za industriju koja je često kritikovana zbog seksualne eksploatacije ženskog tela i njegovog izlaganja muškom pogledu, stroge, do grla zakopčane Dolće i Gabana (Dolce & Gabbana), Valentino i Aleksandar Mekvin (Alexander McQueen) kreacije su svojevrsna antiteza. One su studija kontrole i mira. Braunova vizija odore časnih sestara je svedena, rafinirana, ali uključuje i krzno kune. Dolće i Gabana sa svojim strogo krojenim modelima istražuju ideju zabranjene ili odbijene želje.

Provokativni Valentino. Detalj izložbe Nebeska tela. Foto@Metropolitan Museum New York

Katoličanstvo i religija uopšte često prikazuju žene u kontradiktornim ulogama – svetice ili grešnice, pobožne ili otpale od vere, i to su primeri koje modne kuće istražuju kroz čitavu kolekciju za neku modnu sezonu ili tek kroz jedan odevni predmet.  Valentinova lepršava grimizna haljina je još jedan primer tog “dijaloga” izmedju seksualnosti i skromnosti.  U svojoj jednostavnosti ima gotovo monaški senzibilitet, ali negira taj asketizam veoma dubokim dekolteom.

I katoličanstvo i moda imaju moć čiji je koren u vizuelnoj prezentaciji unutrašnjeg sebe, bez obzira da li je u pitanju duh pun poniznosti i saosećanja ili “pravednog” pakla. Stoga , i u jednom i u drugom postoji izvesna teatralnost.

Da li odeća neminovno govori o pobožnosti? RikardoTiši za Dolće i Gabanu (levo) i za ženski benediktinski samostan u Lećeu (Italija). Foto@ Gorica Lalić Hadžić

Izložba naposletku poziva da sebi postavimo pitanje: da li je lakše prihvatiti ekstravaganciju kada je u službi religije, nego kada je u službi lepote, umetnosti, čovečanstva? Da li Bog više voli svog slugu u dijamantima, nego u jednostavnoj, crnoj, vunenoj odeći? Da li je žena pokrivena velom pobožnija od one sa dubokim dekolteom?

Džon Galijano za kuću “Dior”, detalj postavke koji predstavlja i deo vizuelnog identiteta izložbe prema izboru kustosa, autora projekta, Endrijua Boltona. Foto@Metropolitan Museum New York

Nebeska Tela u izvesnom smislu donose provokativne, uzmenirujuće poruke, jer na eksplicitan način istražuju razliku između oblačenja u slavu božju i odevanja u cilju impresioniranja drugih. Nakon posete ovoj izložbi postajemo svesni da u suštini ima vrlo malo razlike između ova dva pristupa odevanju.  Moda stalno potiče na individualnosti i tera nas da primećujemo socio-ekonomske i druge razlike među ljudima na osnovu toga kako su obučeni. Na isti način nam skupocene odežde vatikanskog visokog klira skreću pažnju na činjenicu da crkva koristi odevanje  kako bi sebe istovremeno i spajala, ali i odvajala od ostatka sveta.

dr Gorica Lalić Hadžić,

profesor francuske književnosti na Univerzitetu Montkler, Nju Džersi, SAD

©Artis Center 2018

 

 

 

 

 

 

 

 

post

Visoka moda i visoka umetnost: Modna kuća Barili u Spomen-zbirci Pavla Beljanskog

U susret prvom izlaganju Milene Pavlović Barili u Spomen-zbirci Pavla Beljanskog ali i prvoj izložbi posvećenoj modi kao formi visoke umetnosti u ovoj renomiranoj muzejskoj instituciji, Artis centar zavirio je među korice publikacije Jedna studija o visokoj modi i visokoj umetnosti koja prati izložbu „Maison Barilli: Belgrade / New York“. Izložba, autorski prvenac mladog istoričara mode Stefana Žarića, prošlogodišnjeg laureata prestižne Nagrade Spomen-zbirke za najbolji master rad iz istorije umetnosti kojim je Stefan predstavio srpsko modno nasleđe u aprilu tekuće godine na međunarodnoj konferenciji istoričara mode u Londonu, otvara se 6. septembra u 19 časova u prostorijama Zbirke.

Kako bi Vam zagolicali maštu dovoljno da izložbu koja će od novembra imati i beogradsku premijeru u Domu Jevrema Grujića i posetite, prenosimo uvodna razmatranja iz pomenute studije, u kojima se argumentuje Milenino bavljenje modom. Svojim istraživačkim radom, autor je po prvi put u domaćoj nauci o umetnosti klasifikovao umetničine modne ilustracije kao integralni deo njenog opusa, što upravo čini i okosnicu izložbene postavke.

Naslovna strana publikacije Jedna studija o visokoj modi i visokoj umetnosti, dizajn: Veljko Damjanović SPUTNIK

Prvu monografiju Milene Pavlović Barili objavio je Miodrag B. Protić, 1966. godine, pod naslovom Milena Pavlović Barili – Život i delo. Protićeva monografija utoliko je značajna jer je prva stručna publikacija posvećena Mileni, čime se umetnica inicijalno etablira u sistem nacionalne istorije umetnosti. S druge strane, iako pruža pionirski uvid u Mileninu biografiju, uticaj njenih roditelja, Minhena, italijanske renesanse i De Kirika na njeno slikarstvo, čime utire put potonjim razmatranjima ovih fenomena, Protić svega na jednoj strani, od ukupno dve koje su posvećene celokupnom američkom periodu, gotovo usput spominje Vog imenujući ovaj angažman „samoodbranom“, dok o ostalim modnim angažmanima ni ne govori. Kako Protić navodi: „kao u bajci, da bi je spasle, ličnosti iz njenog maštovitog sveta reklamiraju, u nuždi, kolonjsku vodu ili parfem neke firme!“[1] Ni Lazar Trifunović u Srpskom slikarstvu: 1900-1950 (1973) na nekoliko strana koliko je posvećeno umetnici, ne spominje Milenin angažman u polju mode. Tek će Olga Bataveljić svojom studijom (o kojoj će biti više reči u daljem tekstu) Milena Pavlović Barili: Život i rad u Njujorku 1939 – 1945, objavljenoj 1979, prvi put ukazati na Milenu delatnost kao modne ilustratorke.

Postavka izložbe „Maison Barilli: Belgrade / New York“ u Galeriji Milene Pavlović Barilli u Požarevcu, decembar 2017, fotografija: Draško Vujić

Ovakva kritika svoje uporište nalazi u promišljanju o primenjenoj umetnosti u Srbiji s početka i tokom prve polovine 20. veka, kao i u prožimanju elitne i masovne kulture između kojih se Milena neposredno kretala, a koje je, kako Jerko Denegri nalazi, domaćoj istoriji umetnosti otežalo uklapanje Mileninog dela u svoje konvencionalne matrice. Uprkos činjenici da je „Milena Pavlović Barili dosledno transponovala svoje likovne sadržaje na reklamnu sliku“[2] i obrnuto, kritika je primat davala likovnoj, „pravoj“ i „čistoj“ umetnosti, a primenjena umetnost smatrana je drugorazrednom stvaralačkom disciplinom svojstvenoj ženskom senzibilitetu i namenjenoj prevashodno gospođicama iz visokog društva. Čak i kada daje pozitivnu kritiku Milenine prve samostalne izložbe održane u Novinarskom domu u Beogradu 1928. godine, vajar Sreten Stojanović, hvaleći dekorativno-ilustrativni talenat mlade umetnice piše da „ova izložba daje nade da ćemo dobiti snažnog ilustratora, koji ako ne bude potpuno originalan i umetnik, biće nesumnjivo solidan majstor“[3].

Postavka izložbe „Maison Barilli: Belgrade / New York“ u Galeriji Milene Pavlović Barilli u Požarevcu, decembar 2017, fotografija: Draško Vujić

Uzimajući u obzir ovakva tumačenja, modna ilustracija Barilijeve kontekstualizovaće se u okviru modne produkcije (ilustracija, fotografija, dizajn, magazin) u periodu od dvadesetih pa do početka četrdesetih godina 20. veka, koja zajedno sa likovnim umetnostima, filmom i izvođačkim umetnostima čini integralni deo celokupne kulturno-umetničke produkcije formirane u evropskim metropolama (Beograd, Minhen, Rim, London, Pariz) i Njujorku, gradovima u kojima je umetnica živela i stvarala. Kako se „prostorno-arhitektonski fenomeni ponašaju sa komunikacijskog aspekta, na istovetan način kao i odevanje kako i jedno i drugo predstavljaju specifičan, fizički opipljiv i materijalizovani odraz sveukupne stvarnosti“[4] tako i Milenina modna ilustracija, kao i sama moda, trpi uticaje sredine u kojoj nastaje. Tako se može izvršiti i klasifikacija umetnicinih modnih ilustracija na beogradske, minhenske, pariske i njujorške modne ilustracije, s obzirom na to da svaku od ovih grupa ilustracija karakterišu različite umetničke poetike i uticaji fenomena popularne kulture tipične za, ili pak suprotne od sveukupne stvarnosti pomenutih gradova.

Istoričar umetnosti i mode Stefan Žarić predstavio je Milenu Pavlović Barili kao modnog ilustratora ovog proleća u Londonu na konferenciji New Research in Dress History, koju je organizovala prestižna Asocijacija istoričara mode. Foto: The Association of Dress Historians

Milena je prešla može se reći sanjalački put od Požarevca, preko Beograda i Minhena, pa sve do Pariza i Njujorka. Šta je na tom putu saznala o modi, kako je modu stvarala, i povrh svega, kako je modu živela, saznaćete od 6. septembra u Spomen-zbirci Pavla Beljanskog u Novom Sadu.

[1] М. Б. Протић, Милена Павловић Барилли живот и дело, Просвета, Београд, 1966, 30.

[2] С. Крагуљ, „Брисање граница: Тесна Европа и богатство Америке“, Милена Павловић Барили Про Футуро: Теме, симболи, значења, ХЕСПЕРИАеду, Београд, 2010, 125.

[3] С. Стојановић, „Изложба радова Милене Павловић Барили“, Политика (18. 12. 1928), преузето из: Група аутора, Милена Павловић Барили Екс Пост: Критике, чланци, биографија, ХЕСПЕРИАеду, Београд, 2010, 180.

[4] М. Прошић-Дворнић, Одевање у Београду у 19. и почетком 20. века, Стубови културе, Београд, 2006, 146.

Odlomak uz dozvolu autora Stefana Žarića preuzet iz publikacije Jedna studija o visokoj modi i visokoj umetnosti.

©Artis Center 2018