post

Jelisaveta Karađorđević: Stvaranje modne ikone/Elizabeth Karageorgevic: The Creation of a Fashion Icon

Petak, 27. septembar u 17 časova – Istorijski muzej Srbije, izložba Kneginja Jelisaveta – Dugo putovanje kući

OBAVEZNO PRIJAVLJIVANJE!

Na mejl office@artiscenter.com ili na telefon 065 864 38 00 od 10-14 časova svakog radnog dana!

Levo: Ormon Djilji, Kneginja Jelisaveta u svom njujorškom stanu 1969. godine @Ormond Gigli; Desno: Istoričar mode Stefan Žarić. @ArtisCenter

Jelisaveta Karađorđević: Stvaranje modne ikone

Percepcija istorijskih ličnosti nužno je uslovljena velikim istorijskim događajima kojima su te ličnosti svedočile. Grandiozne istorijske sekvence obeležene su herojskim narativima, koji često isključuju istoriju malih stvari – stvari koje neretko, kao pobuna, pišu velike istorije. Pobunu protiv pristajanja na datosti vremena i prostora kneginja Jelisaveta Karađorđević  izrazila je kroz modu, eklektično spajajući tradiciju svog porekla sa kosmopolitskim duhom Zapada. Tako je kneginja vrlo samosvesno, ne dopuštajući okolnostima da je oblikuju, stvarala sopstveni modni izraz. Od fotografija Bitona, Avedona, Arbusove, do dizajna Kardena, Živonšija, Satvropolosa, Feragama, Herere, kneginja konstruiše sebe, naglašavajući kreativni potencijal mode kao ličnog odgovora na istorijska previranja. O kneginjinoj vezi sa modom govoriće istoričar mode i kustos Artis Centra, Stefan Žarić, stipendista IKOM-ovog Komiteta za Kostim.

* * * * * * * * *

Elizabeth Karageorgevic: The Creation of a Fashion Icon

The perception of historical figures is inevitably conditioned by historical events those figures have witnessed. Grandiose historical sequences are marked by heroic narratives, which often exclude the history of little things – things that, as a form of rebellion, in fact write great histories. The rebellion against accepting the frameworks of time and space Princess Elizabeth Karageorgevic expressed through fashion, eclectically combining tradition of her origin with cosmopolitanism of the West. Thus the princess has, very self-consciously, created her own fashion expression, never allowing circumstances to define her. From photographs by Beaton, Avedon, Arbus, to designs by Carden, Givenchy, Stavropoluos, Ferragamo, Herrera, the princess constructs herself, accentuating the creative potential of fashion as a response to historical turmoil. The talk on the princess’ relation to fashion will be given by Stefan Žaric, Artis Center’s fashion curator and the grantee of ICOM Costume Committee.

@Artis Center 2019

post

Eseji o umetnosti: Zašto je Fra Anđeliko plakao?

Autoportret (refleks na staklu u donjoj zoni slike) sa Anđelikovim “Blagovestima”, freska, 1438-1445, Konvent Svetog Marka, Firenca Foto@Tamara Ognjević, novembra 2017.

Ništa vas ne može pripremiti za susret s remek delom. Ni najbolje studije, najkvalitetnije reprodukcije, najdarovitiji predavači, interaktivne animacije … Remek delo, naime, ima svoj unutrašnji ritam, čitav jedan mikrokosmos finih prožimanja između teme i načina njenog interpretiranja, a pogotovu izvođenja. Jednu vrstu tajnog saveza na realciji stvaralac-inspiracija u odgovarajućem kontekstu trenutka, raspoloženja, svetla, doživljaja, uverenja i još sijaset neuhvatljivih finesa. Remek delo nastavlja, jednom ovaploćeno, da živi te svoje fine vibracije, koje se neuhvatljive, a sveprisutne, otiskuju isključivo u neposrednom posmatranju ostavljajući u našoj vizuri i ličnom osećanju različite, tek naoko srodne, senzacije.

Kažu da je Gvido di Pjetro, nama mnogo poznatiji kao Beato Anđeliko, plakao u zanosu dok je slikao freske u Konventu Svetog Marka, koji tridesetih godina 15. veke beše obnovio čuveni firentinski arhitekta Mikeloco, angažovan i finansiran od strane Kozima Starijeg Medičija, tog oca moćne bankarske porodice i izvesno jednog od najvećih “krivaca” za nastanak onih uslova u kojima će renesansa postati moguća. Ne znam da li je trag tih Anđelikovih suza moguće naći u finim premazima boje, krhkom lazuru pastelnih nijansi kojim je naslikao čuvene “Blagovesti” između 1438-45. godine, ali znam da sam ja gotovo zaplakala kada sam shvatila da me ka ovoj znamenitoj fresci na spratu na kome se nalaze kelije čuvenog dominikanskog bratstva, na čijem čelu jednom beše i Savonarola lično, vode okomite stepenice, te da sliku neću moći da posmatram sa one tako željene distance na kojoj će se ona naći u visini mojih očiju.

Anđelikove “Blagovesti” u odnosu na jedan od koridora, koji vodi ka čuvenoj biblioteci i skriptoriji, odnosno ličnoj keliji Kozima Starijeg Medičija, Konvent Svetog Marka, Firenca Foto@Tamara Ognjević, novembar 2017.

Uski koridor, stepenište, oštri ugao koji vodi u susedni koridor, staklo koje prekriva fresku sa sitnim mrljama svetlosnih refleksa… sve je delovalo kao zavera dok se strasti nisu stišale, a um prihvatio da je veliki majstor rane renesanse, savremenik genijalnog Mazača i neuporedivog Bruneleskija, hteo baš to! Dopustiti posmatraču na stepenicama da iz žablje prespektive osmotri magični trenutak u kome Gavrilo u nežno ružičastoj tunici sa zlatnim šlemom finih vlasi i nadrealnim, rajskim krilima čini naklon budućoj Bogorodici. Za divno čudo ona sama, neuplašena, glave otmeno dignute ka neobičnom glasniku, sedi na drvenom tronošcu u belini portika kakav se može videti sprat niže, sa nehajno prebačenim ogrtačem modro plave boje, koji u uobičajenoj ikonografiji sugeriše njen budući status nebeske vladarke.

Da, ja sam tu i sve se čini da ću svakog trenutka kročiti u prostor freske, naslikan uz sva renesansi svojstvena uvažavanja realne perspektive. Verujem da je isto osećanje imalo i ima na desetine privilegovanih da se sa Anđelikovim “Blagovestima” sretne uživo. Ipak, između nas stoji i stvarni, ali i metafizički prostor nedostajućeg dela stepeništa koji bi nas doveo do slike u najegzaktinjem smislu te reči, ili nas uveo u onu neopipljivu dimenziju događaja koji proslavljamo svakog 7.aprila, kao čas u kome je začet Spasitelj. I uistinu mi smo svedoci, a ne učesnici tog trenutka što jasno naglašava odluka velikog majstora da baš ovu neobičnu raskrsnicu i sabijen prostor hodnika odabere kao idealan za slikanje teme “Blagovesti”.

Nismo li stalno na raskrsnici podjednako uskih i nezgodnih puteva? Nije li nam dato da biramo, kao neotuđivo pravo slobode garantovano svim bogo-čovečanskim savezima?

Ovaj obrazac izbora Beato Anđeliko svojim maestralnim freskama, po jednom predstavom iz života i stradanja Hristovih u svakoj pojedinačnoj keliji Konventa Svetog Marka, pruža i svojoj sabraći dominikanskim monasima. Slikajući svoje freske svedenih formi, pune svetla i vere na zidu neposredno pored minijaturnih prozora unutar podjendako minijaturnih kelija. Na taj način im je pružao mogućnost da izaberu između pogleda u prolazni svet svakodnevice koji omogućava prozor, odnosno u trenutak Hristovog života koji nudi molitvenu kontemplaciju i pogled na život večni.

Beato Anđeliko, Blagovesti, detalj sa Arhanđelom Gavrilom, freska, 1438-45, Konvent Svetog Marka, Firenca Foto@Tamara Ognjević, novembar 2017.

Ako mislite da je izbor bio jednostavan, varate se. Maestralni Mikeloco je tako čudesno sinhronizovao svoj projekat manastira sa neposrednim okruženjem, da toplo sunčevo svetlo kakvo se u Firenci može videti jedino na obalama Arna, podjednakim intenzitetom i danas osvetljava sve monaške kelije istovremeno. To znači da su monasi dok su boravili u ovom prostoru stalno stajali pred izazovom dnevnog, prirodnog i stvorenog, Anđelikovog svetla. A, taj izazov nije mali i odluka nije laka. Osetila sam je na svojoj koži raspeta u prelep i za novembar neobično topao dan, boreći se između želje da upijam besmrtnu energiju Anđelikovih slika i izađem na ulice Firence, i lutam bez nekog posebnog cilja, prosto srećna što sam živa i što sam tu gde jesam.

Uz čestitke za predstojeći praznik, koji ove godine u svega dva dana povezuje mistični krug Hristovog začeća i vaskrsnuća, želim vam mnogo remek dela koje ćete lično videti i na svoj način doživeti. Jer remek dela jesu ogledalo koje nepogrešivo reflektuju autentične slike našeg bića u svoj njegovoj kompleksnosti. Istovremeno su i lek, jer pokreću zatureno osećanje za lepo, zaceljuju nesigurnosti, podsećaju da u svima nama postoji ona suptilna žica kadra da zatreperi na kosmičke harmonije. Pogotovu kad prepozna umetnika koji je svojim unutrašnjim očima video veličanstvene događaje u metafizičkom zakrivljenju vremena. A, Beato Anđeliko je video, i ako je tačno da je plakao dok je slikao, plakao je od radosti zato što mu je dato da vidi.

Tamara Ognjević,

istoričarka umetnosti 

© Artis Center 2018