post

Seminar “Muzej i komunikacija”: Muzejska Srbija u malom!

Proteklog vikenda smo imali zadovoljstvo da sa Istorijskim muzejom Srbije realizujemo seminar “Muzeji i komunikacija: Znanja, veštine i alati” u centralnoj muzejskoj zgradi na Trgu Nikole Pašića. Pozivu da uzmu učešće u seminaru doslovno su se odazvale kolege muzealci i predstavnici ustanova kulture iz cele zemlje! Tako je Istorijski muzej Srbije tokom 7. i 8. decembra postao mesto razmene mišljenja i ideja vanredno energične ekipe pristigle iz Beograda, Novog Sada, Vrbasa, Prokuplja, Raške, Kragujevca, Kraljeva, Vršca, Trstenika, Kruševca, Požarevca, Tršića, Sremske Mitrovice, Pančeva, Negotina… Bila je to prava eksplozija pozitivne energije, onaj trenutak u kome se pojavljuju svi potencijali muzeja i kulture u celini!

Osmeh koji govori hiljadu reči: Učesnici seminara “Muzej i komunikacija” nakon dodele sertifikata u Istorijskom muzeju Srbije u Beogradu. Foto: Vuk Nenezić, VR Photo Team

Pilot seminar “Muzej i komunikacija” je prvi put lansiran 2015. godine u saradnji Artis centra i Nacionalnog komiteta Međunarodnog saveta muzeja (ICOM Srbija) u Novom Sadu kada su muzejski partneri bili Galerija Matice srpske i Spomen-zbirka Pavla Beljanskog, a medijski partner Color Press grupa. Potrebu za održavanjem jednog ovakvog, edukativnog programa, ICOM Srbija je prepoznao i ovog puta, pružajući mu podršku. Realizaciju programa je omogućilo Ministarstvo kulture i informisanja Republike Srbije pokazujući na taj način da razume tendencije nove muzeologije, a posebno da prati globalne procese u kojima se neminovno redefiniše i uloga muzeja – od čuvara kulturnog nasleđa do lidera unutar društvene zajednice.

Seminar je počeo stručnim tumačenjem izložbe Istorijskog muzeja Srbije “Kraj Velikog rata 1917-1918”, koji su upriličili dr Dušica Bojić, direktorka Istorijskog muzeja Srbije, i njen tim.

Dr Dušica Bojić, muzejska savetnica, direktorka Istorijskog muzeja Srbije, provela je sa svojim saradnicima učesnike seminara kroz izložbu “Kraj Velikog rata 1917-1918.” Foto: Vuk Nenezić, VR Photo Team

Nedavno otvorena, kompleksna izložba “Kraj Velikog rata 1917-1918”, poslednji segment velikog izlagačkog poduhvata, kojim je Istorijski muzej Srbije obeležio jedan vek od Prvog svetskog rata, bila je i najveći komunikacijski izazov za učesnike seminara, koji su u radioničarskom delu dobili zadatak da kreiraju sopstvene prateće programe za ovu izložbu čije se trajanje planira do kraja 2019.

Kompleksna, multimedijalna izložba “Kraj Velikog rata 1917-1918.” kao veliki izazov za učesnike seminara “Muzej i komunikacija”. Foto: Vuk Nenezić, VR Photo Team

Dr Dušica Bojić, kao jedan od autora ove izložbe, predočila je kolegama s kakvim se sve izazovima suočio Istorijski muzej Srbije u procesu realizacije izložbene postavke, skrenula pažnju na činjenicu šta je sve u međuvremenu urađeno u boljoj promociji programa muzeja, koji nažalost još uvek nema svoju sopstvenu zgradu što ga ozbiljno ometa u mogućnosti realizacije stalne postavke koju publika očekuje od jedne muzejske ustanove složenog tipa.

Poželeli smo da se sa dr Dušicom Bojić, direktorkom IMS-a, simbolično slikamo ispod Trijumfalnog luka kojim se završava izložbena postavka “Kraj Velikog rata 1917-1918.” Foto: Vuk Nenezić, VR Photo Team

Seminar je ovog puta imao tri radna bloka – 1) prezentaciju dobrih komunikacijskih praksi i strategija, kao i uvid u moderne muzejske trendove; 2) praktične radionice i 3) okrugli sto u čijem fokusu je bio muzejski teatar kao naročit “instrument” komuniciranja nasleđa, ali i veće interakcije s publikom.

Dr Snežana Mišić, programski direktor Galerije Matice srpske, govori o komunikacijskoj strategije ove ugledne ustanove, nesumnjivog lidera na muzejskoj sceni Srbije. Foto: Vuk Nenezić, VR Photo Team

Polaznici seminara su tako imali priliku da prvog dana čuju iskustva Galerije Matice srpske i Muzeja naivne i marginalne umetnosti kada je reč o mogućim oblicima muzejske komunikacije. Dr Snežana Mišić, muzejska savetnica, programski direktor Galerije Matice srpske, prezentirala je studiju slučaja “Galerija Matice srpske: Jedan mogući model komunikacijske strategije”, dok je msr Nina Krstić, direktorka Muzeja naivne i marginalne umetnosti u Jagodini, govorila o produkciji sopstvenog muzejskog glasila u okviru studije slučaja “Muzejski časopis: kako, zašto i za koga?”.

Msr Nina Krstić, direktorka Muzeja naivne i marginalne umetnosti u Jagodini, iznela je iskustva ovog muzeja, dobitnika ICOM-ove nagrade za ustanovu 2017. kada je reč o međunarodnoj saradnji, kada je reč o publikovanju sopstvenog časopisa. Foto: Vuk Nenezić, VR Photo Team

Svojim predavanjem pod naslovom “Muzejske performanse i muzejski performansi: od javnosti do kostvaraoca” dr Nikola Krstović, docent na Seminaru za muzeologiju i heritologiju Filozofskog fakulteta u Beogradu, ukazao je na važne tendencije nove muzeologije kada je reč o komuniciranju podjednako i muzejskih zbirki, izložbi i programa, koliko i ideja na temelju kojih muzej oblikuje poruke koje želi da pošalje javnosti. Veliko iskustvo dr Krstovića kada je reč o neposrednoj opservaciji muzejskih praksi u svetu, ali i atraktivan način izlaganja bili su posebno stimulativni za učesnike seminara što će se jasno videti sledećeg dana kada oni sami prionu da kreiraju prateće programe izložbe “Kraj Velikog rata 1917-1918.”.

Dr Nikola Krstović, docent na Seminaru za muzeologiju i heritologiju Filozofskog fakulteta u Beogradu, o muzejskim performansama i performansima – izuzetno inspirativno predavanje. Foto: Vuk Nenezić, VR Photo Team

Predavanje dr Nikole Krstovića bilo je i svojevrsna “kopča” ka Okruglom stolu “I ja volim pozorište”, koji je u dijalogu o muzejskom teatru okupio: mr Elianu Gavrilović (Muzej Vuka i Dositeja/Narodni muzej u Beogradu), msr Dragana Kiurskog (Narodni muzej Kikinda), Branku Conić (Dom Jevrema Grujića), dr Nikolu Krstovića (Seminar za muzeologiju i heritologiju Filozofskog fakulteta u Beogradu), dr Dušicu Bojić i msr Nenada Beljinca (Istorijski muzej Srbije), te msr Tamaru Ognjević (Artis centar) u svojstvu moderatora. 

Okrugli sto o muzejskom teatru “I ja volim pozorište!” – Sleva na desno: Branka Conić (Dom Jevrema Grujića), msr Nenad Beljinac (Istorijski muzej Srbije), msr Tamara Ognjević (Artis centar), dr Nikola Krstović (Seminar za muzeologiju i heritologiju Filozofskog fakulteta u Beogradu), mr Eliana Gavrilović (Muzej Vuka i Dositeja/Narodni muzej u Beogradu), msr Dragan Kiurski (Narodni muzej Kikinda). Foto: Vuk Nenezić, VR Photo Team

Kako su muzeji u Srbiji praktično lideri u regionu kada je reč o korišćenju muzejskog pozorišta u interpretacijsko-komunikacijske svrhe, bilo je izuzetno zanimljivo čuti iskustva o kojima su govorili učesnici okruglog stola, dolazeći iz ustanova koje već praktikuju različite forme muzejskog pozorišta. Ništa manje nije bila zanimljiva diskusija koja je usledila sa učesnicima seminara, a Artis centar se potrudio da u saradnji sa VR Photo Timom, našim medijskim partnerom, omogući publici da preko društvenih mreža isprati seminar putem živog uključivanja, odnosno odloženog gledanja. Otuda smo u prilici da umesto prevelikih komentar i ovde pustimo link ka video zapisu okruglog stola održanog u Istorijskom muzeju Srbije u petak 7. decembra u popodnevnim časovima.

Slået op af Galerije i Muzeji i Fredag den 7. december 2018

Drugi dan seminara “Muzej i komunikacija” imao je radioničarski karakter kojem su prethodila uvodna izlaganja dugogodišnjeg novinskog urednika i novinara Ljubomira Toškovića (Artis centar) na temu “Kako se “rukuje” medijima”, i msr Tamare Ognjević, direktorke Artis centra, “Muzej i PR: Od projekta do javnosti-ključni koraci u oblikovanju medijske kampanje”.

Ljubomir Tošković, dugogodišnji novinski urednik i novinar, govorio je o tome kako funkcionišu mediji i objasnio na koji način medijsku pažnju mogu da privuku i održe sadržaji iz kulture. Foto: Vuk Nenezić, VR Photo Team

Polaznici seminara su bili u prilici da od Ljubomira Toškovića čuju kako mediji funkcionišu, zašto su i novinari – samo ljudi, kako trenutno izgleda medijska scena Srbije, zbog čega ne treba odustajati od objava čak i u glasilima koja ne deluju preterano zainteresovana za kulturu, na koji način se plasiraju informacije, a kako održava pažnja medija.

O tome kako kreirati PR nekog muzejskog programa-projekta, govorila je msr Tamara Ognjević, direktorka Artis centra, iskusan PR u oblasti umetnosti i kulturnog nasleđa. Foto: Vuk Nenezić, VR Photo Team

Tamara Ognjević je svojim izlaganjem o najvažnijim koracima PR kampanje praktično uvela učesnike seminara u njihov projektni zadatak – oblikovanje pratećih sadržaja za izložbu “Kraj Velikog rata 1917-1918.” I upravo ovaj deo seminara “Muzej i komunikacija” predstavlja onaj najzanimljiviji sadržaj, plod intenzivne dvodnevne komunikacije. Zasnovan na ideji timskog rada, jer su učesnici podeljeni u pet timova, ali i na svojevrsnom žrebu koji je odlučivao ko će se u kom timu naći, te na treningu javnog nastupa koji su zabeležile kamere našeg medijskog partnera VR Photo tima, ovaj deo seminara je najdirektnije pokazao koliko kreativnosti, energije, ali i slobode imaju muzejski profesionalci Srbije. Rezultati su bili iznad svih očekivanja, a improvizovana konferencija za štampu i kritička razmena mišljenja i utisaka više nego interesantni.

Timovi formirani žrebom u okviru radionica, a pokazalo se kao da su jedni za druge stvoreni. Foto: Vuk Nenezić, VR Photo Team

Uskoro ćemo biti u prilici da vam u video formatu prikažemo ovaj deo seminara, a da bi se stekla jasna slika koliko je zahtevan zadatak stavljen pred muzealce i kuturne radnike, dovoljno je reći da su imali samo sat i po vremena da svoje ideje uobliče, snime odgovarajući prilog u okviru predmetne izložbe (ne duži od 3 minuta! – naime pričali smo o nespornom poremećaju pažnje savremene publike iscrpno, te zašto je važno da saopštenja ne budu preduga, a video i audio najave beskonačne), te da pripreme obrazloženje za ono što su uradili, odnosno saopštenje za medije za program koji su kreirali.

Nimalo lak zadatak – oblikovati prateći program, izabrati lokaciju za snimanje unutar izložbe, osmisliti odgovarajući medijski nastup … ukratko-komunicirati kako na spolja tako još više međusobno. Foto: Vuk Nenezić, VR Photo Team

Bilo je beskrajno zanimljivo, a Istorijski muzej Srbije je dobio nekoliko izvanrednih sugestija o mogućim pratećim programima izložbe koja ima težak zadatak da animira publiku čitave godine!

Oficijelni deo seminara “Muzej i komunikacija” završen je dodelom sertifikata. Sleva na desno: Tamara Ognjević, Ivica Trajković, direktor Muzeja Krajine u Negotinu, i dr Dušica Bojić.  Foto: Vuk Nenezić, VR Photo Team

Oficijelni deo seminara je završen podelom sertifikata i malim koktelom na kojem je poslužen čuveni “Zmajeviti”, prokupac koji kreira Artisov stalni partner i pokrovitelj Vinarija “Despotika”, u kombinaciji sa kuglicama od crne čokolade i višnje, malom remek delu naše saradnice Dragane Vasić iz Kruševca. Za sve vreme trajanja seminara uživali smo u kafama i grickalicama koje nam je darovao “Soko Štark”, dok je fantastični ketering omogućio pančevački “Poco Loco”.

Seminar je završen koktelom koji je omogućio Artisov dugogodišnji partner i pokrovitelj – Vinarija “Despotika”, koja i sama poseduje muzej vina u prostoru moderno oblikovane vinarije u Vlaškom Dolu nadomak Smedereva. Uz “Despotikin” prokupac “Zmajeviti”, inspirisan likom despota Stefana Lazarevića, poslužene su kuglice od crne čokolade i višanja Artisove stalne saradnice Dragane Vasić iz Kruševca. Foto: Vuk Nenezić, VR Photo Team

Posebnu poslasticu nam je za kraj priredio naš novi muzejski partner “Dom Jevrema Grujića”, gde je za učesnike seminara “Muzej i komunikacija” upriličeno ekskluzivno vođenje kroz trenutnu izložbu o Mileni Pavlović Barili – “Čarobna Milena” uz obaveznu degustaciju Torte kraljice Natalije, prema originalnom receptu kreiranom u drugoj polovini 19. veka kad je Natalija Obrenović bila čest gost u Domu Jevrema Grujića.

Branka Conić nam je za kraj seminara upriličila ekskluzivnu posetu Domu Jevrema Grujića uz sjajno vođenje kroz izložbu o Mileni Pavlović Barili i Tortu kraljice Natalije. Foto: Vuk Nenezić, VR Photo Team

Od srca se zahvaljujemo svim našim partnerima, saradnicima i pokroviteljima na ovom projektu! A, pre svega sjajnoj ekipi učesnika – njih 26, koji su bili deo Artisove muzejske čarolije.

Više o našim partnerima- pokroviteljima možete videti na linkovima u prilogu. Najtoplija preporuka!

ViINARIJA DESPOTIKA

 

 

SOKO ŠTARK

© Artis Center 2018

post

Muzeologija: Kolonijalni Vilijamsburg ili o living history konceptu

Gde je Kolonijalni Vilijamsburg u globalnoj mreži muzejskih praksi kao najveći i najznačajniji living history muzej na svetu i da li je toliko izvrstan kao što je to bio ili bi trebalo da bude? Priča o ovom fantastičnom muzeju, koji angažuje na stotine stručnjaka i profesionalaca najrazličitijih profila, sagledana na licu mesta u jesen 2017, dolazi iz pera dr Nikole Krstovića, jednog od lidera moderne muzeologije u Srbiji.

Frule i bubnjevi, Kolonijalni Viljemsburg, SAD. Foto©Nikola Krstović

Kolonijalni Vilijamsburg je… ogroman! Revoluconarni grad, kako glasi jedan od njegovih zvaničnih naziva, čine Trgovački skver, Palata guvernera i Kapitol sa 88 originalnih građevina i oko 300 rekonstruisanih obejkata, među kojima su zanatske radnje, prodavnice, krčme i taverne, nekoliko hotela. Oko 3000 zaposlenih i približno 400 interpretatora je angažovano u ovom jedinstvenom gradu-muzeju unutar kojeg postoje i dva „klasična“ muzeja, Rokfeler biblioteka, istraživački centar, IT sektor i uslužne delatnosti, među ostalim odeljenjima. Svakodnevno se odvija 30 najavljenih i minimum još toliko nenajavljenih programa. Publika se angažuje u najrazličitijim programima – od stručnih vođenja, preko detektivskih igri, do naročito dizajnirane zabave, radionica i svakovrsne primene modernih tehnologija. Ovo je mesto na kojem se kroz angažman glumaca-interpretatora upoznaju poznate istorijske ličnosti poput Džordža Vašingtona i Tomasa Džefersona, kao i one ne tako poznate, ali značajne za Virdžiniju, Vilijamsburg i razvoj američkog društva uopšte. Kolonijalni Vilijamsburg je bez problema prigrlio principe eko i ekono-muzeologije, sociomuzeologije, kulturnog pejzaža i uticaja nasleđa na razvoj lokalne zajednice i turizma iako je zapravo definisan kao living history muzej.

Revolucionarna teatarska zaostavština

Pre 23 godine na stepeništu istorijske Vederburn taverne, izveden je (istina – samo jednom) igrokaz koji je, čini se, brendirao muzej do danas. Aukcija ili Prodato, naziv je igrokaza koji je izazvao ozbiljne debate na nacionalnom nivou, ali i proteste na samom događaju – divna slika za zagovornike savremene, nove „nove“ i radikalne muzeologije! „Imovina“ koja je „prodata na aukciji sastojala se od zemlje i četiri roba“. Sve što se znalo o njima bila su imena. O aukciji koja je u istorijskim okolnostima održana da bi se namirili dugovi bivšeg vlasnika, očito se znalo mnogo više. Dokumenta ne govore jednako o svima, ali muzej ima moć da činjenice naglasi na drugačiji način. Dakle, da ispravi greške! Program je predstavljao suočavanje sa mračnom prošlošću, ali i veoma sumorno oslikavanje globalne savremene realnosti – od institucionalnog problema jedne nacije do globalnog problema rasizma i još uvek očite nejednakosti među ljudima, i dalje prisutne trgovine ljudima, ropskom radu, obespravljenosti…

Tomas Džeferson, Kolonijalni Viljemsburg, SAD. Foto©Nikola Krstović

Preko „muzejskog Rubikona“ – teatar kao ekskluzivni interpretativni kanal

Da pitanje ropstva još uvek traumatizuje, ali i da postoji očita potreba da se osvetle tamni uglovi istorije, svedoče brojni programi koji oslikavaju život preko polovine populacije u prestonici kolonijalne Amerike u 18. veku: Promena stiže sa Goanom Pamfletom, o baptističkom svešteniku robu, Šta donosi budućnost?– drama o iščekivanju aukcije robova na kojoj će majka biti razdvojena od dece, Vera, nada, ljubav – o želji da se sačuva emotivna veza, ali i pobegne u slobodu, Moja priča, moj glas – serijal monodrama o običnim ljudima i njihovom viđenju revolucije i borbe za nezavisnot, Savršen ukras – o komplikovanom odnosu vlasnice i ropkinje, i mnogi drugi u formi interpretacije u prvom licu.

Put ka iskupljenju, Kolonijalni Viljemsburg, SAD. Foto©Nikola Krstović

Najupečatljiviji je Put ka iskupljenju, koji nije jednosmerna teatarska interpretacija. Teško je objasniti šta je Iskupljenje u dramskom smislu, baš kao što je teško shvatiti i sam koncept i razmere procesa iskupljenja u stvarnom životu. Zbog paralelnih narativa, ali i njihovog mešanja, nema mnogo prostora za razmišljanje– jednostavno se morate prepustiti. Ali su zato emotivno-saznajni akcenti savršeno  i bezuslovno vezuju gledaoca za stolicu. Šest glumaca gradi dvanaest likova: šest istorijskih i šest stvarnih – same sebe. To su, dakle, biografije, koliko i autobiografije, to su povesti koliko i ispovesti. Prelazi iz „sebe“ kao lika u lik koji se igra su toliko suptilni da se hronologije i istorije spajaju. Prošlost postaje relevantna koliko i sadašnjost, a vrednosti i značenja se ne gube uz put. Put ka iskupljenju je i drama i art-performans, i teatar i rijaliti, i slika i pokret. Kolonijalni Viliajmsburg na svom kvalitativnom vrhuncu u ovom trenutku – pomeranje granica i dometa performativnih interpretacija.

Savršeni ukras, Kolonijalni Viljemsburg, SAD. Foto©Nikola Krstović

Relevantnost i „revolucionarnost“

Gde je Kolonijalni Vilijamsburg u globalnoj mreži muzejskih praksi kao najveći i najznačajniji living history muzej na svetu? To je jedna pristojna praksa koju treba razumeti u njenom viktorijanskom značenju. Ali, Kolonijalni Vilijamsburg je izvanredan “proizvod” imajući u vidu veličinu, strukturu i organizaciju. U smislu savremenog vrhunskog muzeja i baštinskih praksi on je, kao i svaki „mutant-muzej“, nacionalni projekat – prosečan. Sa druge strane ima i “savršen” alibi – bavi se određenim istorijskim periodom koji se završio pre dva veka. A, ta istorija je gotova, kao što je “petnaestominutna zvezda” Frensis Fukujama primetio pre nekih 25 godina. Čini mi se da Kolonijalni Vilijamsburg nije – igra na sigurno i u zoni komfora – ropstvo je istorijska stvar kojom se treba baviti i sa kojom se mora suočiti, ali ne i sa njegovom sadašnjom mutacijom – rasizmom. Deklaracija o ljudskim pravima bila je veliko dostignuće epohe prosvetiteljstva, ali šta sa novim oblicima sloboda? Tako se posetioci mogu povezati sa istorijski spornim narativima na ideološkom nivou samo zato što su oni istorijski. Na ličnom nivou gubimo tu vezu jer ona ne afektira naše umove i emocije u aktuelnoj stvarnosti. Stoga rečenica jednog od redovnih posetilaca najbolje opsuje Kolonijalni Vilijamsburg: “To je muzej za ljubitelje istorije”. Naravno, tržište ljubitelja istorije je veliko, ali to nije ono na čemu bi trebalo da se zasniva muzejska izvrsnost u 21. veku.

Dr Nikola Krstović,

istoričar umetnosti, predavač na Seminaru za muzeologiju i heritologiju

Filozofskog fakulteta u Beogradu

© Artis Center 2018

*Tekst je jedan od rezultata nagradne stipendije Fondacije Kolonijalni Vilijamsburg i EXARC/ICOM.