post

Artisove umetničke priče: “Đura Jakšić između mita i stvarnosti” i tajne Petrovaradina

Subota, 20. april – jednodnevni izlet, stručno vođenje, degustacija

Novi Sad i Petrovaradin

Galerija Matice srpske i Muzej grada Novog Sada

Prijave do popunjenja mesta!

U ciklusu “Artisove umetničke priče” u subotu 20. aprila putujemo u Novi Sad i Petrovaradin. Naša tema je ovog puta zanimljiva kombinacija romantizma i baroka! A, kako naše umetničke priče pre svega podrazumevaju posetu važnoj, aktuelnoj izložbi put nas prvo vodi u Galeriju Matice srpske, na nedavno otvorenu izložbu “Đura Jakšić – između mita i stvarnosti”, autorke dr Snežane Mišić, muzejske savetnice, istoričarke umetnosti,  koja će biti i naš specijalni vodič-tumač kroz ovu jedinstvenu postavku.

Izložba predstavlja preko 40 umetničkih dela Đure Jakšića iz više kolekcija – Galerije Matice srpske, Narodnog muzeja u Beogradu, Muzeja Jugoslavije, Muzeja grada Beograda, Narodnog muzeja u Zrenjaninu, Narodnog muzeja u Kragujevcu, Narodnog muzeja Crne Gore na Cetinju, Skupštine grada Beograda, manastira Grgetega i Vraćevšnice, Srpske pravoslavne crkvene opštine Srpska Crnja, kao i iz privatnog vlasništva. Sveobuhvatnim pregledom, akcentovane su tri glavne tematske celine slikarevog opusa: portretno, religiozno i istorijsko slikarstvo, uz priču o životnom putu Đure Jakšića, njegovom umetničkom i idejnom formiranju.

Djura Jakšić i njegovo slikarsko i spisateljsko delo na jednom mestu – Galerija Matice srpske

Slikarski opus upotpunjen je delima Jakšićevog književnog rada i određenom arhivskom građom: pismima, fotografijama i rukopisima iz fondova Matice srpske, Muzeja grada Beograda i Biblioteke Matice srpske.

Među izloženim delima je i jedna do sada javnosti nepoznata slika iz privatnog vlasništva, koja čini novinu u poznavanju likovnog stvaralaštva ovog umetnika.

Petrovaradinska tvrđava – Gibraltar na Dunavu krije kilometre laguma sa jednom od najfascinantnijih fortifikacija pod zemljom. Foto@Dragan Bosnić za “Blago Srbije”

Iz Galerije Matice srpske idemo put baroknog Petrovaradina, nastajalog u 18. veku, gde će nas sa graditeljskim nasleđem ove pitoreskne varoši, ali i tajnim lagumima, ključnim delom Petrovaradinske tvrđave i njene stratifikacije, upoznati stručnjaci Muzeja grada Novog Sada.

Petrovaradinsko podgrađe obnovljeno u okviru projekta Novi Sad Evropska prestonica kulture 2021. predstavlja jedinstvenu baroknu celinu nastajalu tokom 18. vek.

Kako je u okviru priprema Novog Sada za Evropsku kulturnu prestonicu 2021. godine barokno podgrađe Petrovaradina obnovljeno, biće ovo jedinstvena prilika da deo ove varoši vidimo u punom sjaju, ali i da se upoznamo sa načinom života Petrovaradinaca u epohi kada je ovim područjem upravljala Austrija.

Poslastastičarnica “Vremeplov” u Novom Sadu, Artisov dugogodišnji partner, specijalista za istorijske poslatice. Foto@Artis Center

Za kraj smo sačuvali i jedno slatko iznenađenje, jer Artisovi studijski izleti ne mogu bez gastronomske dimenzije kao naročite oblasti nematerijalnog kulturnog nasleđa!

Cena programa: 2. 400, 00 RSD

Cena programa obuhvata: prevoz na relaciji Beograd-Novi Sad-Beograd, ulaznice za sve muzeje i lokalitete prema programu, degustaciju u Poslastičarnici “Vremeplov” u Novom Sadu, stručno vođenje celog programa od strane MA istoričara umetnosti i licenciranog vodiča, stručna tumačenja muzejskih postavki od strane kustosa zaposlenih u ovim ustanovama, organizaciju programa.

Cena programa ne obuhvata: Individualne troškove putnika i druge aktivnosti koje nisu opisane u programu.

Vasina torta u Poslatičarnici “Vremeplov” u Novom Sadu. Foto@Artis Center

Ukoliko ste zainteresovani za ovaj program neophodno je da se prijavite telefonom – 065 864 38 00, ili mejlom – office@artiscenter.com kako biste napravili rezervaciju. Nakon toga, a da biste i definitivno potvrdili svoje mesto, treba uplatiti kotizaciju od 2. 400,00 RSD na naš račun 160-329500-06 kod Banke Intese AD.

U rubrici Primalac pišete: Artis, Braće Jerkovića 145, Beograd; U rubrici Svrha uplate: Studijski program

Okupljanje grupe u 8:20 časova kod Crkve Svetog Marka na Tašmajdanu (autobuski terminal Air Serbia). Povratak najkasnije do 20 časa istog dana.

©Artis Center 2019

post

Izložbe: Arhaična modernost Milice Kecman

Povodom obeležavanja pedeset osam godine od osnivanja Ustanova za izradu tapiserija „Atelje 61“ u Svečanoj sali Muzeja Vojvodine 7. marta je otvorena izložba multimedijalne umetnice i pedagoga, Milice Kecman, pod nazivom „Arhaični časovi, tapiserije i crteži 1984-2019“.

Nastupi performativnog karaktera, procesualna umetnost, postpedagogija, bogat crtački, slikarski i tapiserijski opus, vezuju se za stvaralaštvo Milice Kecman, koja se svojim radikalnim  i inventivnim pristupom u različitim poljima delovanja, utkala u samu azbuku vojvođanske avangarde prošlog veka.

Sa otvaranja izložbe Ateljea 61 “Arhaični časovi” u Muzeju Vojvodine 7. marta ove godine. Foto@Vladimir Zubac

Opus tapiserija Milice Kecman kao mogući mehanizama potrage za izrazom, koji baštini deo nacionalne Zbirke tapiserija „Ateljea 61“, jeste jedna od linija stvaranja nove tradicije tapiserije autonomnog puta. Iz tog razloga, kao izraziti predstavnik narativa autonomnosti u izrazu i poetici, ova postavka je odabrana „da obeleži važnu godišnjicu u trajanju „Ateljea 61“ – jedinstvenog tapiserijskog centra u zemlji i regionu.

Istorija umetnosti je pokazala da je korifejski poduhvat osnivanja „Ateljea 61“ ostavio značajne posledice na srpsku savremenu umetnost druge polovine 20. stoleća o čemu govore stručni tekstovi, analize i studije koje su problematizovale srpsku tapiseriju kroz pojedinačne umetničke opuse i kroz interdisciplinarna istraživanja pozicije tapiserije kao likovne discipline.

Sa otvaranja izložbe. Foto@Vladimir Zubac

U tom kontekstu i obeležavanje 58. godine postojanja „Ateljea 61“ – ustanove od posebnog društvenog značaja za zajednicu i državu, a putem izložbe „Arhaični časovi,tapiserije i crteži 1984-2019“, jeste način da se revalorizuje i iznova iščitava deo stvaralačkog opusa važne predstavnice vojvođanske  avangardne scene – Milice Kecman, jednovremeno podsećajući na izrazito bogatu istoriju i savremenost naše moderne umetnosti na polju tapiserije, koju baštini, neguje i popularizuje „Atelje 61“.

Izložbu „Ateljea 61“, „Arhaični časovi, tapiserije i crteži,1984-2019“ Milice Kecman, publika može pogledati do 22.marta u Muzeju Vojvodine.

Teodora Ž. Janković

© Artis Center 2019

 

post

Ekskluzivno: Portret srpske gospođe koja je volela francusku modu

Posao istoričara umetnosti često je sličan poslu detektiva, a istraživanje slike može biti ravno razrešavanju prave misterije. U Galeriju Matice srpske u Novom Sadu su stigle dve nove akvizicije čuvenog slikara epohe rokokoa Pavela Đurkovića nastale krajem 18. veka. Značajne već na temelju činjenice da su u njima prepoznati najraniji radovi ovog ugledog majstora koji je izmeđo ostalog naslikao portret mladog Vuka Karadžića, čak dva portreta kneza Miloša Obrenovića, te one dobro poznate slike mitropolita Stefana Stratimirovića i književnika Lukijana Mušickog. Na slikama dvoje otmenih građana, bračni par Joan i Sofija Joanović Bekeš, a iza pojavnog oblika slike izvanredno zanimljiva priča iz koje ekskluzivno, iz pera istoričarke umetnosti Milene Vrbaški, donosimo odlomak o onom, nazovimo ga tako, ženskom portretu iz nove akvizicije koji je kao magnet privukao našu pažnju. Odećom, aksesoarom, a nadasve jednim dubokim, tamnim pogledom koji nas strelja sred zenice sa rastojanja dužeg od dva veka.  

Sofija–Sosana (?–posle 1808) se udala za Joana nakon smrti njegove prve supruge Ane (?–3. I 1780). U braku Joana i Sofije rođeno je šestoro dece, od kojih je dvoje rano umrlo. Iz braka sa Anom Joan je imao još dvoje dece. Uz svoju decu, Joan i Sofija su u svom domu na kućnom broju 535 Donje varoši imali i jednu ,,naranku“. U susednoj kući, na broju 534 Donje varoši, živeli su Antonije i njegova supruga Ana, koji su izrodili osmoro dece. Njihov prvorođeni sin (potonji budimski episkop Justin) je nazvan Joan, a ćerka Sofija, poput strica i strine.

Pavel Đurković (1772.–oko 1830), Sofija Joanović-Bekeš, Galerija Matice srpske

Bliskost između braće Joana i Antonija odrazila se i u pojavnosti njihovih supruga. One se na portretima, pred očima posmatrača, pojavljuju u gotovo istovetnim haljinama, sa gotovo istim perikama i kapama. Njihovu uniformisanost ne treba smatrati imitacijom, već pre ilustracijom skrbi kojom ih njihovi supruzi obasipaju. Rokoko perika i haljina u kakvima su jetrve naslikane su, dâ se primetiti, demode. Razlog zbog kojeg se dve gospođe, kojima supruzi mogu priuštiti najnoviju modnu odeću, prikazuju baš ovako krije se u staleškim vrednostima koje supruge dva ugledna trgovca ilustruju: njih dve su odevene baš onako kako se odevalo francusko plemstvo starog režima, pre potresa koji je uzdrmao celu zapadnu civilizaciju, Francuske revolucije (1789–1799). A modu diktira niko drugi do kći moćne austrijske carice Marije Terezije, francuska kraljica Marija Antoaneta, supruga Luja XVI, habzburška princeza. U vreme slikanja portreta Joanović-Bekeša narod joj je već presudio, pogubivši je 1793. na užasnoj giljotini, devet meseci za suprugom. Haljinu sa delikatnom, paučinastom čipkom oko dekoltea i upasanom maramom Marija Antoaneta nosila je uoči izbijanja Revolucije, na jednom od portreta Elizabete Viže-Lebren.

Elizabeta Viže-Lebren (1755–1842), Marija Antoaneta, detalj, 1788, Versaj

Prugasta haljina sa takvim gornjim delom i slična perika kakvu nosi i Sofija prikazane su na bakroreznoj tabli 25 u septembarskom broju Journal des Luxus und der Moden, jednom od popularnih modnih žurnala iste, 1788. godine. Tkanina slične haljine u kojoj se  Sofija portretiše osam godina kasnije, dezenirana je razigranim uparenim listićima koji se zlate na svetlije plavo-tamnim prugama.

Journal des Luxus und der Moden, Tabla 25, septembar 1788.

Portreti Sofije i njene jetrve Ane pobuđuju interesovanje i zbog specifičnih kapica koje nose. Oblik samih kapica je neuobičajen (podseća po kroju na kačket zbog šilta) i odstupa od kapa zlatara kakve su u to vreme, krajem XVIII i početkom XIX veka bile obavezni deo nošnje udatih žena iz viših slojeva na teritoriji Monarhije, bez obzira na njihove veroispovesti. Pored velike perike i zlatom vezene kapice, otpozadi ukrašene belom satenskom mašnom, pažnju privlači i raskošni nakit. Skupocene viseće zlatne minđuše sa dijamantima i ogrlica od osam nizova sitnih bisera akcentuju Sofijin lik sa dominantnim očima koje nam smelo uzvraćaju pogled.

Pavel Đurković (1772–oko 1830), Sofija Joanović-Bekeš, kapica, nakit, detalji, Galerija Matice srpske

Samosvest koja izbija iz stava i uopšte načina na koji su supružnici Sofija i Joan Joanović-Bekeš prikazani svedoči savremenom posmatraču da, mada se svojom pojavnošću svrstavaju u konzervativce, oni delaju i žive moderno. Iako su civilizacijski preokret napravile tek posle Francuske revolucije, ideje da se ljudi rađaju slobodni, jednaki i da svi imaju prava da ostvare ono čemu teže, čine temelje načela po kojima se Joanović-Bekeši od dolaska rodonačelnika Joana u Osijek vladaju. Čak i želja da se upišu u redove plemstva, makar koliko kontradiktorno delovala, ovo potvrđuje.

Pavel Đurković (1772–oko 1830), Ana Joanović-Bekeš, Narodni muzej u Beogradu

Njihovu modernost i sposobnost da se prilagode i prosperiraju u vremenu koje im je dato nastavljaju generacije srodnika koje su se protegle sve do naših dana. Među onima koji su sledili nalaze se vršioci raznih uglednih zanimanja i javnih funkcija – senatori, advokati, notari, sudije, jedan episkop – već pomenuti prvorođeni sin Antonija i Ane Joan (Justin) Joanović (1786–1834).

Tokom istraživanja otkriveno je da je u srodstvu sa Joanović-Bekešima sa ženske strane i slikar Milan Кonjović. Njagova prababa Sofija (rođ. 1788), najstarija kći Antonija i Ane, udala se 1810. za Davida Кonjovića, potonjeg somborskog ,,birgermajstera“ (gradonačelnika). Do danas se u javnim i privatnim zbirkama sačuvalo četiri para supružničkih portreta ličnosti rođenih u porodici Joanović-Bekeš, koji se vode kao radovi slikara Pavela Đurkovića (1772.–oko 1830), Uroša Кneževića (1811–1876) i Pavla Simića (1818–1876). Najmlađi potomci Joanović-Bekeša žive danas u Holandiji.

(Odlomak preuzet iz obimnijeg, pratećeg teksta izložbe “Nove akvizicije” koja je otvorena 1. marta u Galeriji Matice srpske u Novom Sadu)

Milena Vrbaški,

istoričarka umetnosti, muzejska savetnica u Galeriji Matice srpske

Reprodukcije © Galerija Matice srpske

© Artis Center 2019