post

Inspirisano Rafaelom: Jedna grafika u Galeriji Matice srpske

Iako je pandemija nažalost privremeno zatvorila sve muzeje širom sveta, a među njima i Galeriju Matice srpske u kojoj tek što je otvorena kompleksna, vanredno zanimljiva izložba “Inspirisano Italijom”, u čijem fokusu su nacionalni umetnici na tragu čuvenih italijanskih majstora i njihovih dela, pola milenijuma od smrti poslednjeg majstora visoke renesanse, Rafaela Santija (Urbino, 6. april 1483 – Rim, 6. april 1520), podsetilo nas je na jednu zanimljivu grafiku nastalu prema Rafaelovom originalu, koju čuva ova ugledna muzejska ustanova. Ovo je kratka, neizmerno zanimljiva priča o toj grafici i originalu prema kome je izrađena.

U kolekciji Galerije Matice srpske nalazi se jedna vanredno zanimljiva grafika koju potpisuje Johan Vilhelm Bauman, nastala sredinom 19. veka prema jednoj ranoj slici renesansnog majstora Rafaela Santija, Pali Baljoni (Pala Baglioni), koja se danas nalazi u Galeriji Borgeze u Rimu. Izrezani prikaz se doslovno drži Rafaelove kompozicije koja u sebi sjedinjuje tri scene Hristovog stradanja – Skidanje sa krsta, Oplakivanje i Polaganje u grob. Rafaelovu sliku poručila je Atalanta Baljoni, majka Grifoneta Baljonija iz Peruđe, nakon što je, posle zavere koju je vodio protiv dela svoje porodice, bio ubijen.

Rafael Santi, Pala Baljoni, 1507, Galerija Borgeze, Rim. Foto@Web Gallery of Art

Ova slika je bila poslednja Rafaelova porudžbina za Peruđu i ujedno poslednje delo njegovog ranog slikarstva, koje pokazuje važnu buduću karakteristiku – sintetičnost, tj. sposobnost da bude originalan pored brojnih pozajmica od drugih velikih umetnika toga doba.

U prednjem planu dvojica muškaraca uz pomoć tkanine nose Hristovo telo. Atletska figura mladog nosača u profilu desno je Grifoneto Baljoni. U centralnom delu iza Hrista je ožalošćena Marija Magdalena koja je uhvatila Hrista za ruku. Pored nje, u levom delu kompozicije su Sv. Jovan u molitvi, prepletenih prstiju i Nikodim, svo troje sa izrazima bola na licu.

Grupa desno sastoji se od žena – Tri Marije, koje plaču i pridržavaju Bogorodicu koja se onesvešćuje od bola. Klečeća figura desno je postavljena u karakterističnu pozu (,,figura serpentina”) kakvu je Mikelanđelo naslikao nešto ranije na slici Sv. Porodice (Tondo Doni).

U pozadini se nalazi pejzaž sa mestima koja su vezana za radnju u prednjem planu. Centralno, u daljini, ispod neba sa retkim oblacima je Jerusalim, desno je brdo Golgota sa tri krsta, a levo stena, odnosno pećina u koju će biti položeno Hristovo telo.

Johan Vilhelm Bauman, prema Rafaelu Santiju, Polaganje u grob, sredina 19. veka, čelikorez. Foto@Village Antiques, Geneva

Ispod scene su čelikorezom izrezani i delovi originalnog rama Pale Baljoni. Između dve natpisne pločice (levo: RAPHAEL/VRBINAS; desno: PINXIT/MDVII) u vidu friza koji je sastavljen iz tri dela su prikazane tri hrišćanske vrline, svaka između dva puta (putti), sleva nadesno: Vera, Milosrđe i Nada. Signirano ispod prikaza u pl. dole na sredini: J. W. Baumann sculps:t

Slikar Pavle Simić (1818-1876). Foto@Galerija Matis srpske, Novi Sad

Primerak ovog lista čuva se u Galeriji Matice srpske u Novom Sadu. Otkupljen je od naslednika slikara Pavla Simića (1818–1876) zajedno sa još devedesetak listova strane grafike koju je sakupljao. Ovu zbirku Simić je koristio kao izvor inspiracije za svoje stvaralaštvo.

Johann Wilhelm Baumann je bio nemački reproduktivni bakrorezac i čelikorezac, član umetničkog udruženja u Minhenu 1846. godine gde je bio aktivan polovinom 19 veka.

Milena Vrbaški,

istoričarka umetnosti, muzejska savetnica

Galerija Matice srpske

© Artis Center 2020

 

post

Umetnost i epidemija: Autoportret Stevana Aleksića

Beograd, 14. mart, 11:35

Taj “Autoportret” Stevana Aleksića iz 1904. godine, nevelik po dimenzijama, a moćan u sugestiji (nije li to smrt što mu na uho gudi?) kao magnet privuče svakog posetioca Galerije Matice srpske u Novom Sadu. Kakav kontrast predstavljaju samo taj, poput onog Halsovog veselog pijanca, nasmejan čovek u najboljim godinama i njegov zastrašujući muzičar!

Šta li svira ta alegorija smrti i čemu se smeje brkati, crnomanjast muškarac podižući punu čašu kao da se sprema da nazdravi tom imaginarnom nekom ko kreira ovu neobičnu sliku?

Kontrast tako veliki, simboli toliko snažni i uznemirujući da posmatrač ne može da se otme makabr magiji ove slike želeći da zna o čemu se tu radi.

Stevan Aleksić, Autoportret, 1904, Galerija Matice srpske, Novi Sad Foto@Galerija Matice srpske, Novi Sad

Samo njeno ime nam jasno stavlja do znanja da je reč o slikarevom autoportretu, a poznavanje života i dela ovog majstora simbolizma, rođenog u Aradu 1876, školovanog u Minhenu pod snažnim uticajem nemačkih simbolista Arnolda Beklina i Lovisa Korinta, nam otkriva jednu kreativnu ličnost koja uživa u samopreispitivanju sebe i sveta, života i njegovih izazova. Aleksić vrlo često slika sebe u različitim ambijentima i raspoloženjima. I ova kafanska atmosfera sa bocom vina i otvorenom kutijom sa duvanom za savijanje, te pomalo apokaliptična lica njegovih modošana birtaša, koja proviruju iza slikarevih leđa, smatraju se u nacionalnoj istoriji umetnosti, autentičnom porukom na temu dobro znanih baroknih memento moris – podsećanja na smrt. Život je prolazan zato uživaj, kao da poručuje nasmejani Aleksić dok mu smrt-vreme svira na uho melodiju koja, ako je suditi po širokom osmehu i zdravici u pripremi, ne ometa to uživanje u trenutku. Uživanje u životu.

Sviđa nam se ta Aleksićeva poruka, iako zaogrnuta u tajnovit i pomalo zastrašujući simbolistički “dekorum”. Zabavlja nas u izvesnom smislu njen moderan, fotografski karakter, a pre svega spoznaja da umetnik zna i živi to nešto što mi možda tek treba da otkrijemo.

U času dok strašni svirač sa Aleksićeve slike prebira po strunama, slikarev osmeh nas inspiriše da i sami podignemo virtuelnu čašu u zdravlje umetnosti i njene neverovatne moći da isceljuje strahove suočavajući nas s njima.

Tamara Ognjević,

istoričarka umetnosti i pisac

© Artis Center 2020

post

Umetnost i epidemija: Nadežda Petrović, Valjevska bolnica

Beograd, 12. mart, 10:15

Suočen sa realnošću koja nadilazi moć poimanja, umetnik često poseže za sopstvenim sećanjem na lepo kao da se snagom tog sećanja ili vizije brani od strahote, od užasa koji plavi njegovu realnu vizuru.

Mogao bi ovo biti kratki, sažeti opis onoga što nam prikazuje poslednja slika Nadežde Petrović, nastala u Valjevu 1915. godine, pre nego što će ovu avangardnu umetnicu i hrabru patriotkinju pokositi epidemija pegavog tifusa koja je tih dana pretvorila čitav jedan grad u bolnicu.

Kada su kolege iz Narodnog muzeja Valjevo, predvođene istoričarom Vladimirom Krivošejevim, pre nekoliko godina postavile potresnu izložbu “Valjevska bolnica 1914-1915”, ova Nadeždina slika jednostavnog naziva “Valjevska bolnica”, bila je jedna vrsta vizuelnog identiteta strašne povesti o epidemiji koja je od decembra 1914. do maja 1915. godine odnela oko 10.000 života!

Sleva na desno: Nadežda Petrović, Valjevska bolnica, 1915, Muzej savremene umetnosti, Beograd; Nadežda Petrović kao ratna bolničarka u Balkanskim ratovima, 1913. Foto@MSUB; Spomen zbirka Pavla Beljanskog

Sva u svetlim, živim bojama na kojima medicinski šatori izgledaju kao cvetovi klonuli u ekspresivno, onim Nadeždinim snažnim, nemirnim potezima, naslikanom pejzažu, ova slika ne svedoči o užasnoj patnji hiljada vojnika, civila, ratnih zarobljenika i meštana, koje je strašna namera nepredvidljive sudbine dovela na tačku poslednjeg ishodišta. Nema tu ni trunke užasa svakodnevice koja je nosila i do 150 života. Samo nestvarni isečak svetlosti kojom se umetnica branila od smrti. Isečak po prirodi sličan nešto starijoj Nadeždinoj “Gračanici” u moru crvenih božura, takođe naslikanoj u jeku Balkanskih ratova, kada je slikarka kist i platno zamenila sanitetskom torbicom bolničarke.

Malo je slika u domaćoj umetničkoj riznici koje na tako neposredan način svedoče moć umetnosti da zakloni stvarnost i veru umetnika da lepota zaista može spasiti svet.

Sećajući se Nadežde, ali i deleći njeno uverenje o moći umetnosti, i vama ovih neizvesnih dana savetujemo dubok i sveobuhvatan pogled u lepo.

Tamara Ognjević,

istoričarka umetnosti i pisac

© Artis Center 2020