post

Artemizija Đentilenski: Umetnica koja je najradije slikala sebe

Vazdan zanimljiva Artemizija Đentileski (1593-1653), prva afirmisana slikarka barokne Evrope i prva žena član firnetinske Akademije umetnosti i dizajna, uspela je još jednom da uzbudi istraživače!

Analiza njene poznate slike Svete Katarine Aleksandrijske, nastale 1618-20. godine, koja se danas čuva u Galeriji Ufici u Firenci, pokazala je da je Artemizija, dosledni sledbenik Kravađovog umetničkog kruga, bila avangardna i kada je reč o modelu koji joj je poslužio za stvaranje lika ove svetiteljke.

Artemizija Đentileski, Sveta Katarina Aleksandrijska, 1618-20, Galerija Ufici, Firenca, i spektralna analiza slike sa autoportretom same umetnice.

Naime, ispitivanje Artemizijine slike Katarine Aleksandrijske infracrvenim, ultraljubičastim i x-zracima, otkrilo je osnovni crtež koji krije autoportret same slikarke. Kada su konzervatori Marija Luiza Ređinela i Roberto Beluči uporedili ovaj crtež sa poznatim Artemizijinim autoportretom na kojem je sebe naslikala kao Svetu Katarinu Aleksandrijsku 1615-17, koji se nalazi u Nacionalnoj galeriji u Londonu, nije bilo ni najmanje sumnje da je i u ovom slučaju u pitanju autoportret.

Levo: Artemizija Đentileski, Sveta Katarina Aleksandrijska, 1618-20, Galerija Ufici, Firenca. Desno: Artemizija Đentileski, Autoportret sa atributima Svete Katarine Aleksandrijske, 1615-17, Nacionalna galerija, London.

Uporedne analize poznatih dela slavne slikarke, a posebno pripremnih crteža-studija po kojima je slikala ženske likove, nedvosmisleno ukazuju da je Artemizija najradije bila model samoj sebi!

Da li je reč o praćenju primera Kravađa koji je takođe rado sebe smeštao na sopstvene slike, buđenju i preispitivanju sopstvenog identiteta i pojavnosti svojstvenim umetnosti baroka ili nekom trećem razlogu, nesumnjivo je tema neke buduće studije ličnosti i stvaralaštva ove zanimljive žene i umetnice.

Eike Šmit, direktorka Uficija, obavestila je javnost o ovom otkriću upravo juče na Međunarodni dan žena, otvarajući izložbu “Ženske perspektive: Žene od talenta i posvećenosti 1861-1926” u čijem fokusu su umetnice u Italiji 19. i prve polovine 20. veka.

Tamara Ognjević,

istoričarka umetnosti i pisac

Fotografije: Galerija Ufici, Nacionalna galerija, London i Artnet

© Artis Center 2019

post

Velika otkrića: Monahinja koja je volela da liže slikarsku četkicu

Nikada nećemo saznati njeno ime. Verovatnoća da bude pronađena neka od knjiga koju je ukrašavala je podjednako mala. Ipak, činjenica da je svaki čas lickala fine četkice kakve su koristili srednjovekovni slikari rukopisanih knjiga, ali i da je upotrebljavala skupoceni lapis lazuli koji daje onu neprevaziđenu modro plavu boju znanu i kao Vizantijska plava, učinili su je čudesno važnom za spoznaju jednog nestalog, zagonetnog sveta srednjovekovnih žena unutar manastirskih zidina!

Kolaž: Sasvim levo – Pisarka (Marija Francuska), 14. vek, Nacionalna biblioteka Pariz, lapis lazuli (gore desno) i donja vilica monahinje-pisarke iz Dalhajma sa tragovima plave boje.

Nekoliko desetina sićušnih fragmenata ultra plave boje zaostale na zubnom plaku sredovečne monahinje iz Dalhajma (Nemačka), koja je živela između 1000. i 1200. godine, radikalno su uzdrmali predstavu o srednjovekovnoj produkciji knjiga u kojoj su muškarci-monasi glavni akteri. Stručnjaci sa Univreziteta Jork i Maks Plank Instituta su metodom Raman spektroskopije ispitali zemne ostatke ove neobične srednjovekovne dame i došli do zaključka da ona nije bila “samo” monahinja i neko koje možda pomagao u pisarnici, već da je reč o vrhunskom majstoru-ilustratoru srednjovekovnih rukopisa. Naime, lapis lazuli, skupoceni kamen dobavljan u srednjem veku iz Avganistana, poveravan je samo najiskusnijim manastirskim pisarima-ilustratorima, a anonimna srednjovekovna umetnica ga je tako često koristila za života da su stručnjaci na njenim zubima i vilicama otkrili gotovo 100 fragmenata boje koja se dobija iz ove dragocene sinteze lazurita, flogopita i pirita!

Bila je stara između 45-60 godina u trenutku smrti. Njeni zemni ostaci ukazuju na osobu koja nikada nije bila izložena teškom fizičkom radu, niti nekoj ozbiljnijoj bolesti. Slika i prilika prave srednjovekovne intelektualke – obrazovane, talentovane žene. Istovremeno najneposredniji “dokaz” da se prepisivanjem i ukrašavanjem skupocenih manuskripta u prošlosti nisu bavili isključivo muškarci kako se to obično veruje.

Srednjovekovna pisarka, minijatura iz jednog nemačkog rukopisa, 14. vek

Otkud tolika strast prema lizanju četkica?

Stručnjaci za srednjovekovne rukopise kažu da to nije neobično – naime stalno vlaženje četkice jezikom čini da ona postane tananija i samim tim preciznija u oslikavanju finih detalja. Praksa tipična za majstora od zanata ili navika jedne anonimne umetnici zahvaljujući kojoj mi hiljadu godina kasnije dobijamo još jednu važnu sliku o ženama u prošlosti.

Ozbiljnija, naučna priča o ovom otkriću može se pročitati na stranicama naučnog časopisa Science Advances u tekstu pod naslovom Medieval women’s early involvement in manuscript production suggested by lapis lazuli identification in dental calculus

© Artis Center 2019