post

Predićeva “Vizija u oblacima”

Izložba “Dakle, Vi ste taj UrošPredić?” Narodnog muzeja Zrenjanin već nedeljama osvaja beogradsku publiku, koja neumorno navraća u Galeriju SANU u srcu grada! Očaravajuća energija i veliko znanje istoričarke umetnosti Olivere Skoko, višeg kustosa Narodnog muzeja Zrenjanin, autor izložbe, koja čuvenog slikara akademskog realizma i jednog od najznačajnijih stvaralaca našeg tla, predstavlja iz jednog novog ugla, ne samo što privlači najširu radoznalu publiku, već pokazuje koliko je veliki značaj kustoske interpretacije i komunikacije u muzeologiji, a posebno kada je reč o njenom izlagačkom aspektu. Izložba se zatvara u nedelju 15. aprila, a publika će u utorak 10. aprila u 18 časova imati priliku da se druži sa neuporedivom Aleksandrom Ninković Tašić, najboljim poznavaocem života i dela Mihajla Pupina, koja će govoriti o velikom prijateljstvu Pupina i Predića. Iskoristite priliku da čujete i Aleksandru i Oliveru, u sredu 11. aprila u 17 časova, bar još jednom dok traje izložba, koju najtoplije preporučujemo!

Izložba “Dakle, Vi ste taj Uroš Predić?” Narodnog muzeja Zrenjanin već nedeljama okuplja radoznalu publiku. Podaci kažu da je do sada preko 30.000 posetilaca zavirilo u Predićev atelje i njegove misli. Pre svega zahvaljujući sjajnim autorskim vođenjima istoričarke umetnosti Olivere Skoko. Foto©Tamara Ognjević

Artis Magazin je zahvaljujući ljubaznosti koleginice Skoko dobio pravo na objavljivanje još jedne ekskluzivne priče o Prediću u čijem fokusu je ovog puta možda najzanimljivija, najintrigantnija slika na aktuelnoj postavci – “Vizija u oblacima”, jedinstevni umetnički “komentar” na dramatičnu društveno-političku situaciju davne 1887. godine, ali i delo čije tumačenje je, koje daje sam Predić, nateralo kralja Aleksandra I Karađorđevića da bez reči izjuri iz slikarevog beogradskog ateljea.

Predićeva “Vizija u oblacima”, nastala 1887. godine, umetnička reakcija na jedan politički složen trenutak, delo je koje privlači posebnu pažnju publike na izložbi “Dakle, Vi ste taj Uroš Predić?” u Galeriji SANU. Foto©Tamara Ognjević

Na izložbi „Dakle, Vi ste taj Uroš Predić?“ Narodnog muzeja Zrenjanin, koja u Galeriji SANU traje do 15. aprila, posebno pažnju publike privlači slika „Vizija u oblacima“. Sa razlogom. Posetioci imaju priliku da pogledaju po mnogo čemu neobično Predićevo delo, nastalo dve godine nakon njegovog povratka sa bečkih studija. Sliku je autor detaljno opisao u svojoj Autobiografiji 1946. godine, a zbog brojnih detalja i izuzetne narativnosti i simbolike, ali i nevelikog formata, publici su na izložbi dostupne lupe, ali i reprodukovana slika većih dimenzija sa svim ucrtanim objašnjenjima za lakše upoznavanje sa ovim izuzetnim radom Uroša Predića.

Kako je sam slikar istakao, u vreme nastanka ovog dela (1887.) došlo je do austrijske okupacije Bosne i Hercegovine „kada je političko nebo bilo vrlo natušteno, te je izgledalo da će doći već onda do rata, koji će planuti tek posle 27 godina, kada su grabljivci sa severa mislili da su se dovoljno spremili, da nas pregaze i prokrče sebi put za Istok“. Dalje, Uroš govori da je kao austrijski podanik pozvan da se spremi za mobilizaciju i „pođe tamo gde se ruši, pali, kolje, ubija!“. U takvom raspoloženju odgovorio je na rat svojim načinom, stvorivši sliku koja kroz alegoriju iznosi njegovo kritičko viđenje života i odnosa među ljudima.

Uroš Predić, Vizija u oblacima, ulje na platnu, 1887. Foto©Narodni muzej Zrenjanin

Sebe je zamislio kako stoji na nekom manjem uzvišenju sa kojeg posmatra prizor ispred sebe (Radoje Drašković, rođeni Orlovaćanin i autor knjige „Čika Uroš“, kaže da je to zapravo pogled sa vidikovca, odnosno sa vrha umetnikovog vinograda na tzv. Dudari gde je Predić posebno voleo da dolazi. Takođe, Drašković nam otkriva da je selo koje se vidi odatle, a koje je predstavljeno u donjem delu slike zapravo Tomaševac, prim.aut.).; široku dolinu u predvečerje pod tamnim oblacima koji nagoveštavaju dolazak oluje. To je donja zona slike na kojoj je predstavio pejzaž sa naseljem . A potom sledi detaljan opis gornjeg dela:

„Gore se uprkos svetu mržnje i borbe, prostrla svetla pojava Ljubavi, Venera, okružena svojim vernima iz svih staleža. Jedan kralj pruža joj svoju krunu i papa kleči pred njom i hromi prosjak i jedan guravko i kvazi strogi naučnik, pa i jedna kaluđerica jeca nad bedrima Venerinim, na čijem ramenu sedi Amor sa strelama. Između Amora i Venerine glave kezi se lobanja Smrti, Venerin korelat. Dok smrt obara, Venera stvara, bez nje propao bi svet. Ona je vodila velikog Dantea kroz ceo život kao i kroz njegov božanstveni spev koji se svršava rečima: L’Amor che muove il sole e l’altre stelle

Druga sila koja pokreće ljude, Borba, oličena u mračnoj pojavi boga Marsa koji napada Hrista, učitelja ljubavi i mira. I tada se spremao da zakrvari svet, ali nije uspeo. Zadržala ga nesita aždaja deficita, koja, ližući prazan rog iznemogle Fortune, ne dade Marsu maha, jer mu je nogu vezala svojim repom. Desno od Venere stoji Pravda, vezanih očiju, ali i vezanih ruku. Na njenim ramenima sedi neki bankarski tip kao predstavnik kapitala i otevši od Pravde mač i vagu, on deli pravdu, tako da na vagi preteže kesa s novcima, laki zamotuljak na kom piše Jus. Ali, u polutami, iza Pravde, već čeka Sudbina, držeći Klepsidru, kad će doći čas odmazde, kad će Pravdi odrešiti ruke. I evo, najveća figura na ovoj slici Crvena Avet, izgladnela lica, sa crvenom jakobinskom kapom na glavi, drži u vis zapaljenu buktinju, čiji dim ide pod nos zaprepašćenom jahaču Pravde, jer mu u dimu lik revolucionara Marata govori nemile stvari u uho, a šapa jednog tigra pritiskuje Jus da pretegne kesu s novcima. U donjim tamnim partijama oblaka sedi grupa Politike, naslonjene jednom rukom na Silu, drugom na Lukavstvo. Politika je pod maskom da se ne bi videlo kuda smera. Pod njenim nogama leži uspavani Lav, tj. narod, kom ne dolazi svest o njegovoj moći, te zato još nosi magareću glavu. Ako se probudi, lukavstvo mu pruža malo čkalja, sitnih koncesija, a sem toga, Lavu su vezane pandže u rukama Sile.

Predićeva “Vizija u oblacima” sa označenim alegorijama onako kako ih on opisuje u svojoj Autobiografiji 1946. godine. Foto©Narodni muzej Zrenjanin

Na gornjem desnom uglu slike leži Poezija, mrtva. Darvin, predstavnik nauke, navaljuje na Poeziju težak nadgrobni kamen, na kom piše: Scientia. Moderni poeta sedi na svojoj Muzi i okreće svoj vergl, a majmun mu uliva nadahnuće kroz Nirnberški levak u glavu. 

Kraj leve noge gole Istine Predić je naslikao sebe na kornjači koju vuče kljuse. Nije u Autobiografiji objasnio ovu zanimljivu metaforu. Foto©Narodni muzej Zrenjanin

Leva polovina slike je nešto svetlija. U nižim partijama predstavnici umetnosti i književnosti, koje su tada bile ogrezle u niskom, čak i prostačkom naturalizmu, prikazani su, kako jašu na svinji jureći za Istinom, koja im (je) okrenula leđa bežeći u svetle visine ideala. Tu je Isus pokleknuo, držeći protiv navale Marsa svoju nauku o veri, ljubavi i nadeždi, kao štit. U njegovoj su blizini i najsvetliji umovi stare filosofije, Sokrat i Platon, koji su putem razuma došli do istih moralnih visina, do kojih se uzdigao Isus pomoću ljubavi. I dok se ovde na zemlji sve obrće i prevrće u večitom nezadovoljstvu, Bog, pošto je čoveku dao razum da bi razlikovao dobro od zla i poslao Sina svoga kao učitelja mira i ljubavi, predao se bezbrižnom snu. Njegova svetla glava zauzima na slici ceo levi ugao, i ne oseća, što ga ateista Volter uznemiruje po uhu svojim perom. I rezultat celog ovog razmišljanja pokazan je najzad na slici u alegoriji, kako se mudrost i ludost ljube.“ 

Deo predmeta iz Predićevog beogradskog ateljea, koji se nalazio u Svetogorskoj br. 27, danas u vlasništvu Narodnog muzeja Zrenjanin. Iz postavke izložbe “Dakle, Vi ste taj Uroš Predić?” u Galeriji SANU u Beogradu. Foto©Tamara Ognjević

Predić je Mihovilu Tomandlu tada u svom ateljeu pokazujući na sliku iščitao i ono što u svojoj Autobiografiji nije pomenuo pa je tako rekao da „krvava ruka s buktinjom izgleda kao Sfinga, večita zagonetka kako da se upravlja narodom, a tu je i Prometej koji sedi skrušeno, kajući se što je ljude spasao od propasti.“ Inače ovaj Pančevac će kasnije, u svojoj knjizi “Moji susreti s Urošem Predićem”, napisati kako mu je Uroš tada rekao da je svojevremeno i kralju Aleksandru koji je često dolazio u njegov atelje takođe na isti način detaljno opisao svoju sliku, objasnivši mu da ona predstavlja viziju o socijalnoj revoluciji, ali da je kralj potom „smesta napustio atelje i nikad više nije došao.“ 

Predić je potvrdio da je “Vizija u oblacima” nastala pod uticajem knjige „Das rote Gespenst“ (Crvena sablast) koju je napisao nemački pripovedač, i istoričar Johan Šer (1817-1886), a slika po sebi dokumentuje da je bio dobro upoznat i sa u ono vreme aktuelnim minhenskim simbolizmom. Foto©Tamara Ognjević

„Viziju u oblacima“ je Predić naslikao dve godine nakon povratka iz Beča. Iako je realizam evidentan u donjoj zoni slike što ukazuje na slikarevo upravo svršeno akademsko obrazovanje i doslednost u naučenom izrazu, gornje partije slike svakako dokumentuju da mu ni vodeća minhenska simbolistička klima nije bila strana. . U ostalom sam Predić je potvrdio da je slika nastala pod uticajem knjige „Das rote Gespenst“ (Crvena sablast) koju je napisao nemački pripovedač, i istoričar Johan Šer (1817-1886).

Iako nam je nakon Predićevog objašnjenja u potpunosti jasna zamisao gornjeg dela slike, pravi simbolizam zapravo prepoznajemo u drami na donjoj particiji. Na to upućuju i maslinasto-zeleni i tamni tonovi kojima obiluje ovaj romantičarski pejzaž a koji zapravo treba da pojačaju utisak dolaska oluje, odnosno dolazak tih smutnih događanja na istorijskom nebu.

Olivera Skoko,

istoričarka umetnosti – viši kustos

Narodni muzej Zrenjanin

© Artis Center 2018

post

Projekti ~ Artisova Poslatičarnica

Vizuelni identitet “Poslastičarnice” sa porcelanskom skulpturom Kris Antman za fabriku “Majsen” iz ciklusa “Zabranjeno voće”

Istražujući fantastičnu povest civilizacijske žudnje za slatkim, projekat Poslastičarnica predstavlja kompleksnu transdisciplinarnu studiju koja obuhvata istoriju, umetnost, gastronomiju, antropologiju, književnost, filozofiju, rodne studije i druge relevantne naučne discipline. Polazeći sa stanovišta čuvenog francuskog šefa Antonina Karema (1784-1833) da je poslastičarstvo peta slobodna umetnička veština, ovaj projekat teži da sagleda širi društveni i fenomenološki kontekst poslastica i svega onoga što one impliciraju u praktičnom i metaforičnom smislu. A, naročito u posebnom odnosu gastronomije, umetnosti, nastanka velikih gradova i promenjenog položaja žena u 19. i prvoj polovini 20. veka, dakle u epohi u kojoj se prepliću industrijalizacija i emancipacija, nauka i estetika, revolucije i erotika. U vremenu koje, oblikujući novo društvo, trajno menja sve prethodne sisteme vrednosti i načine komunikacije.

Poslastičarnica je svoje prve korake napravila u jesen 2015. godine na Danima evropske baštine u okviru teme „Stari i tradicionalni zanati – očuvanje i održanje”. Pored učešća na Međunarodnoj naučnoj konferenciji koja je tim povodom organizovana u Etnografskom muzeju u Beogradu, Artis centar je prvi put prezentirao svoja saznanja vezana za istoriju poslastica i poslastičarstva u Beogradu u okviru predavanja “Slatka prošlost Beograda”, te organizovao u Manakovoj kući radionicu kandiranih jabuka u saradnji sa najstarijom bombondžijskom radnjom u Beogradu – “Bosiljčić”. Od te predpremijere, pa sve do ciklusa predavanja i radionica, koje čine sastavni deo promocije Poslastičarnice, a čiji je intenzitet pojačan u 2017. godini, urađena su brojna istraživanja i više eksperimentalnih rekonstrukcija u saradnji s Jasminom Kovačić i novosadskim “Vremeplovom”, čiji će rezultati biti publikovani u naročitoj, reprezentativnoj monografiji čije izdavanje je planirano za 2019-2020. godinu. U 2016. organizovana je prva izložba na temu Božićnih kolača u okviru Artisovih čarolija sredinom decembra meseca. Izložbu je pratilo predavanje Tamare Ognjević “Slatke tajne Božićnih kolača” i mini sajam kolača, kuglofa i slatka.

Poslastičarnica je izlaganje svojih saznanja nastavila serijom predavanja u Subotici, Novom Sadu i Kruševcu, a krug naših slatkih saradnika se proširio na majstore najstarije beogradske poslastičarnice “Pelivana”, subotički “Ravel”, asocijaciju Jevresjskih žena Magish, Kruševljanke okupljene oko Kuće Simića, Narodnog muzeja u Kruševcu. U januaru nam je Share Square u beogradskoj Savamali otvorio svoj dinamični, interaktivni prostor i Poslastičarnica se u naročitom izdanju pojavljuje među Beograđanima na samom početku 2018. godine.

Pred nama su brojni programi, jer mi smo mali, ali ambiciozan tim, nameran da ovu slatku priču ispriča do kraja, najbolje što ume. Krunu tih napora donose specijalni-programi iznenađenja u 2018, a naročito publikacija i dokumentarac koji planiramo u 2019-2020. godini.

Artis u realizaciji projekta Poslastičarnica sarađuje sa brojnim stručnjacima i ustanovama u zemlji i isnostranstvu. Istraživanja proistekla iz ovog projekta se predstavljaju publici kroz predavanja, prezentacije, eksperimentalne radionice i druge oblike saradnje zasnovane na ideji interaktivnog pristupa kulturnom nasleđu u kojem značajnu ulogu igra publika.
Autor i rukovodilac ovog jedinstvenog projekta-simulakruma, zasnovanog na nematerijalnom kulturnom nasleđu, je istoričarka umetnosti i gastroheritolog, Msr Tamara Ognjević, direktorka Artis centra, potpredsednica Nacionalnog komiteta Međunarodnog saveta muzeja (ICOM Srbija).

U dosadašnjem toku projekta pored arhivskih, studijskih i terenskih istraživanja u okviru Poslastičarnice su relizovane:

IZLOŽBE

Izložba Božićnih kolača u okviru manifestacije Artisove čarolije, održane 17. decembra 2016. u prostoru restorana Radost fina kuhinjica u Beogradu. U saradnji sa poslastičarnicom “Vremeplov” iz Novog Sada, Muzejom kolača i kuglofa “Gea” iz Sremskih Karlovaca, Muzejom slatka-Kuća Cvetića iz Kraljeva i Jelenom Tupenarac iz Sremske Mitrovice.

Artisove čarolije 2016 ~ Izložba Božićnih kolača. Foto @Vanja Jimmy Ivošević

PREDAVANJA

“Slatka prošlost Beograda”, Dani evropske baštine 30. septembar 2015, Manakova kuća, Etnografski muzej u Beogradu. U saradnji sa bombondžijskom radnjom “Bosiljčić” iz Beograda.

Predpremijera “Poslastičarnice” na Danima Evropske baštine 2015. Predavanje “Slatka prošlost “Beograda” u Manakovoj kući. Foto@Tamara Ognjević i Majda Sikošek

“Slatke tajne Božićnih kolača”, predavanje u okviru Artisovih čarolija, manifestacije održane 17. decembra 2016. godine u prostoru restorana Radost fina kuhinjica, a povodom sedam godina od osnivanja Artis centra.

Predavanje “Slatke tajne Božićnih kolača” uz obavezni “Vremeplovov” lebkuhen, rezultat jedne od eksperimentalnih rekonstrukcija koje su Jasmina Kovačić i Tamara Ognjević sprovele u okviru “Poslastičarnice” 2015-2016. Foto@ Gianmaria Jimmy Giannone

“Poslastičarnica – Art Nuvo i žena kao desert”, 5. Međunarodni dan Art Nuvoa 9. jun 2017, Gradski muzej Subotica. U saradnji sa poslastičarnicom “Ravel” iz Subotice.

Artisova “Poslastičarnica” na 5. Međunarodnom danu Art Nuvoa u Gradskom muzeju u Subotici, početak juna 2017. Foto@Tamara Ognjević i Olga K. Ninkov

“Poslastičarnica – Kratka povest žudnje za slatkim, Leto u vrtu galerija 29. jun 2017, Galerija matice srpske i Spomen-zbirka Pavla Beljanskog, Novi Sad. U saradnji sa Jasminom Kovačić i poslastičarnicom “Vremeplov”.

“Poslastičarnicom” je otvoreno Leto u vrtu galerija u Novom Sadu 29. juna 2017. Foto@ Jelena Ognjanović za Galeriju matice srpske

“Poslastičarnica – Kako je hleb za španskog kralja osvojio Evropu”, Jesenji festival jevrejske kulture 12. septembar 2017, Jevrejska opština Subotica. U saradnji sa asocijacijom jevrejskih žena Subotice “Magish”.

Artisova “Poslastičarnica” na Jesenjem festivalu jevrejske kulture u subotici, septembar 2017. Foto@ Tamara Ognjević i Branka Banjanin

“Poslastičarnica – Slaviti i postiti ili o tajnama posnih kolača”, Izložba “Srećna slava, domaćice!” 7. decembar 2017, Kuća Simića, Narodni muzej Kruševac. U saradnji sa Kruševljankama učesnicama radionice “Posno, a slasno”.

Predavanje “Poslastičarnica – Slaviti, a postiti ili o tajnama posnih kolača” u Kući Simića u Kruševcu 2017. Foto@Živojin Manojlović, Vesna Bogdanović i Tamara Ognjević

“Poslastičarnica – Slatke izjave ljubavi”, Artisova predavanja 10. februara 2018, Share Square, Beograd. U saradnji sa poslastičarnicom “Pelivan”.

 

RADIONICE

“Slatka prošlost Beograda” u saradnji sa bombondžijskom radnjom “Bosiljčić”, Dani evropske baštine 2015, Manakova kuća, Etnografski muzej u Beogradu

Radionica kandiranih jabuka u saradnji sa bombondžijskom radnjom “Bosiljčić” na Danima evropske baštine 2015. u Manakovoj kući. Foto@Majda Sikošek i Tamara Ognjević

“Posno, a slasno”, radionica posnih slavskih kolača, prateći program izložbe “Srećna slava, domaćice!” 2017, Kuća Simića, Narodni muzej Kruševac. U saradnji sa Sanjom Gajić, Aleksandrom Gogić, Vidosavom Narančić, Ljiljanom Plašić, Gordanom Simić, Vesnom Stefanović, Ljiljanom Stojanović, Draganom Vasić i Gordanom Zlatanović.

Radionica “Posno, a slasno” u okviru izložbe “Srećna slava, domaćice!”. Foto@Tamara Ognjević

Projekat se nastavlja i u narednom periodu kroz seriju istraživanja, predavanja, izložbi i radionica, a u nameri da u finalnoj realizaciji bude objavljena reprezentativna publikacija i snimljen dokumentarni film. Budući da je reč o petogodišnjem projektu, krajnji rok završetka projekta je 2020. godina.

© Artis Center 2018

post

Kruna i krst ~ Srednjovekovni Beograd i Nemanjići + izložba u SANU

Subota, 4. novembar u 11 časova ~ Sastanak grupe kod Zindan kapije (ulaz iz pravca Zoo vrta, kod restorana “Kalemegdanska terasa”) 

Beogradska tvrđava, kompleks palate despota Stefana Lazarevića, Dizdareva kula, ostaci srednjovekovne Mitropolije, Zindan kapija + Poseta izložbi “Srpsko umetničko nasleđe Kosova i Metohije. Identitet, ugroženost, značaj”

„Kruna i krst“ je priča o srednjovekovnom Beogradu kojim stoluju Vizantinci, Bugari, Ugri i srpski vladari doma Nemanjića i Lazarevića. O kapiji rata kroz koju prolaze Atilini Huni, Teodorih i prvi Sloveni, krstaši i hodočasnici, plemići i plaćenici, dame i trubaduri, prosjaci i razbojnici. O poprištu međusobica srednjovekovnih Zemunaca i Beograđana, o ugarskom mirazu, čudotvornim ikonama, neustrašivim braniocima bedema hrišćanstva, o tome zašto i danas sve hrišćanske crkve zvonjavom najavljuju podnevni čas.
Kroz sačuvane, ali i nestale slojeve Beogradske tvrđave iz period dugog nekoliko stotina godina (od Justinijana I početkom 6. veka do Sulejmana Veličanstvenog i osvajanja Beograda 1521.), priča o srednjovekovnom Beogradu nas vodi kroz neke od najvažnijih epizoda evropske i srpske istorije.
U velikom finalu naše šetnje poseta Galeriji Srpske Akademije nauka i umetnosti i stručno vođenje kroz izložbu “Srpsko umetničko nasleđe Kosova i Metohije. Identitet, ugroženost, značaj”, koja na dokumentaran način prikazuje ekspanziju Nemanjića na vrhuncu njihove moći, te stvaranje centra države kojom su upravljali na području Kosova i Metohije, odnosno njenu punu ekstenziju u doba despota Stefana Lazarevića čiji uticaj je podjednako snažan i u Beogradu i u Novom Brdu, čiji bogati rudnici finansiraju gradnju Beograda i obnovu srpske države u prvoj polovini 15. veka. Uživaćemo u stručnom tumačenju ove izložbe koja prikazuje neke od najznačajnijih artefaka srspke srednjovekovne baštine. Od Bogorodice Sokoličke do Prizrenskog prepisa Dušanovog Zakonika, od kivota Stefana Dečanskog do Rudarskog zakonika despota Stefana Lazarevića. I još mnogo toga!

Dođite da upoznamo Beograd pre turskih osvajanja i sagledamo neke od najdragocenijih fresaka i umetničkih predmeta iz srednjovekovne kulturne riznice Srbije u čijem fokusu se nalazi legendarna dinastija Nemanjića.

Cena programa: 800 dinara

Šetnje se plaćaju na licu mesta (za decu i omladinu do 16 godina besplatno).

Grupe su ograničene i prijavljivanje je obavezno!

na mejl office@artiscenter.com

ili telefon 065 864 38 00 (radnim danom 11-17 časova)

© Artis Center 2017