post

Mira Adanja-Polak: Kneginja Jelisaveta-Ono što niste videli!

Četrvrtak, 17. oktobar, 18 časova – Istorijski muzej Srbije – Prateći programi izložbi Kneginja Jelisaveta-Dugo putovanje kući 

Kneginja Jelisaveta i Mira Adanja-Polak. Iz foto-dokumentacije Mire Adanje-Polak.

Ugledna novinarka i televizijski autor, Mira Adanja-Polak, i kneginja Jelisaveta se poznaju i sarađuju duže od tri decenije. Ako možemo reći da postoji osoba koja je kamerom i reči zabeležila povratak kući Jelisavete Karađorđević, ali i čitav niz nepoznatih ili manje poznatih detalja iz istorije porodice kneza Pavla Karađorđevića, onda je to nesumnjivo Mira Adanja-Polak. Veći deo ovog istorijski kapitalno značajnog materijala emitovan je u emisijama „Ekskluzivno“ Mire Adanja-Polak. Dokumentarni zapisi čije će najznačajniji delovi biti prikazani u okviru ovog pratećeg programa radjeni su u dužim periodima istraživanja i nose zanimljiva sećanja na ono kako su i kada zabeleženi, pa zato predstavljaju važna svedočanstva koja dopunjavaju sliku o životnom opusu Jelisavete Karađorđevic tokom poslednje tri decenije.

Tim povodom imamo izuzetnu čast da najavimo gostovanje Mire Adanje-Polak u okviru pratećih programa izložbe o zaostavštini kneginje Jelisavete, tokom kojeg ćemo kroz razgovor Mire Adanje-Polak i Jelisavete Karađorđevic, kroz njihova sećanja, biti u prilici da o kneginji saznamo više.

@Artis Center 2019

post

Ruka koja je krstila Hrista

Krštenje Hristovo, Bogorodica Ljeviška, Prizren, 14. vek, kopija freske. Galerija fresaka, Narodni muzej u Beogradu

Kada je pre više od dve hiljade godina na reci Jordan sveti Jovan Preteča podigao desnu ruku da krsti sina Gospodnjeg nije mogao ni sanjati put svoje desnice kroz istoriju. Od Sevasteje preko Antiohije do Carigrada, Malte i Rusije, sve do Crne Gore i Cetinjskog manastira gde se i danas nalazi.

Desna ruka svetog Jovana Krstitelja, čestica Časnog krsta na kome je razapet Isus Hrist, i ikona Bogorodice Filermose, koju je po predanju naslikao sveti apostol i jevađeliste Luke – tri su hrišćanske svetinje koje već dva veka prizivaju hodočasnike i pljačkaše, fanatike i radoznalce, vernike i ateiste.

Da li su verodostojne? – pitaju se skeptici. Nema li nekoliko ‘tih ruku’? – hteli bi da znaju sumnjičavi.

Mnogo zagonetki kada su u pitanju ove velike svetinje, među kojima možda najprovokativnija ona gde se nalazi središnji plavi safir sa ikone Bogorodice Filermose, koji se sigurno nalazio na skupocenom okovu ove svete slike kada je ona, zajedno sa rukom i česticom Časnog krsta, odnesena 1952. iz manastira Ostrog, gde je skkrivana tokom Drugog svetskog rata. Preciznije, zaplenjena po nalogu ondašnje crnogorske državne bezbednosti (UDBA) i na nekoliko decenija smeštena u policijski trezor.

Ali to nije početak ove priče …

Sveti Merkurije u prisustvu Svetog Đorđa, ubija Julijana Otpadnika, poznovizantijska ikona.

Gnev cara otpadnika

Predanje kaže da je po pogubljenju svetog Jovana Krstitelja od strane cara Iroda, koji je svetiteljevom glavom nagradio Salomin legendarni ples, obezglavljeno telo sahranjeno u samarjanskom gradu Sevasteji. Obilazeći Svetu zemlju jedini apostol i jevanđelista koji nije bio neposredno uz Hrista, Luka, poželeo je da Krstiteljevo telo prenese u Antiohiju. Sevastejci nisu hteli da se odvoje od velike svetinje, ali su apostolu Luki dozvolili da u Antiohiju odnese dragocenu desnu ruku Jovanovu, koja je krstila Hrista.

Dolaskom na vlast poslednjeg cara iz Konstantinove dinastije, Julijana Otpadnika, nastao je teror nad hrišćanima i njihovim svetinjama. Julijan, pobornik paganskog politeizma, naredio je razaranje crkava, spaljivanje svetih mošti i progon hrišćana kakav se nije pamtio još od vremena poslednjih mnogobožačkih vladara na rimskom tronu. Spaljeno je tada i Krstiteljevo telo u Sevasteji zajedno sa crkvom koja je u međuvremenu podignuta nad njegovim moštima. Odmazdu gnevnog cara zaustavila je iznenadna smrt u boju i hrišćanstvo je moglo da odahne.

Hrist kruniše vizantijskog cara Konstantina VII Porfirogenita, slonovača, 10. vek. Puškinov muzej, Moskva

Pod zaštitom pravoslavnih imperatora

Proći će nekoliko vekova pre nego što će, kako vele anali, ‘agarjani (Turci) zagospodariti Antiohijom’, a izvesni snalažljivi hrišćanin Jov uz pomoć lukavstva i hrabrosti uspeti da prenese Krstiteljevu ruku u Carigrad. Bilo je to uoči Bogojavljenja 956. godine kada je Vizantijom vladao car-naučnik, Konstantin VII Porfirogenit. Ruka je uz najveće počasti smeštena u pridvornu carsku crkvu na Vlaherenskom dvoru da bi odande zamršenim putevima stigla u posed Malteškog reda Svetog Jovana Jerusalimskog, čiji su utemeljivači vitezovi-krstaši. Jedna verzija kaže da su je dobili na dar od moćnog turskog sultana Bajazita drugog, iako je daleko verovatnije da je u njihov posed došla u velikoj pljački koja je usledila nakon prvog pada Carigrada 1204. godine, kojeg su osvojili upravo krstaši.

Vladimir Borovikovski, Pavle I Romanov u odeći velikog magistra Malteškog reda, 1800. Ruski muzej, Petersburg

Kako bilo da bilo, 1798. ruka, kao velika relikvija Malteških vitezova, stiže u Rusiju. Ondašnji ruski imperator Pavle Petrovič Romanov ustupa vitezovima Voroncovski dvoraca (danas učilište Suvorov) u Petrogradu, gde oni smeštaju svoj konvent i grade katoličku crkvu Svetog Jovana Jerusalimskog u koju će smestiti i ruku Jovana Krstitelja. Imperator u znak zahvalnosti od vitezova dobija titulu Velikog magistra i jedinstveni duhovno-diplomatski dar – ruku Svetog Jovana, česticu Časnog krsta i ikonu Bogorodice Filermonske.

Krstiteljeva ruka u raskošno ukrašenoj kutiji, radu zlatarskih radionica u službi imperatora Pavla I Romanova, 18. vek

Ali, carska milost je bila kratkog veka. Pavlov naslednik Aleksandar prvi, pobedilac Napoleona na Borodinu i pariski trijumfator, prvo odbija titulu Velikog magistra, a zatim 1817. ukida i Malteški viteški red u Rusiji. Svetinje su zadržane u Gačinu, a Sinod Ruske pravoslavne crkve će ustanoviti 25. oktobar kao dan kada se posebno svetkuje njihov prenos u Rusiju.

U požaru revolucije i rata
Velika oktobarska revolucija, kao što je dobro poznato, u nepovrat je zatrla mnoštvo vekovima poštovanih vrednosti u Rusiji. Gotovo čitava carska porodica je likvidirana, ali majka cara mučenika Nikolaja II Romanova, carica Marija Fjodorovna, uspela je da se preko Krima i Londona domogne Danske. Sa njenim blagoslovom, obzirom da je ona bila poslednji čuvar Gačinskih svetinja, one su prenete u ondašnju Kraljevinu Jugoslaviju, i stavljene pod patronat kralja Aleksandra I Karađorđevića, kao poslednjeg pravoslavnog suverena. Kralj je prema ruskom uzoru smestio svetinje u pridvornu crkvu Belog dvora u Beogradu gde su čuvane sve do 1941. godine, odnosno do izbijanja novog svetskog rata.

Ostroški iguman Leontije Ninković čuvao je tokom rata svetinje u podu svoje kelije gde ih je 1952. pronašla crnogorska UDBA. Policijski snimak svetinja u trenutku pronalaska. Foto@Dokumenatcija Buda Simonovića

U aprilskom rasulu, napuštajući prestonicu mladi kralj Petar II poneo je sa sobom i svetinje iz pridvorne crkve. Premda je on sam sa svoje poslednje stanice u manastiru Ostrog, gde se zadržao manje od jednog dana, napustio zemlju zauvek, ruka svetog Jovana je ostala u Ostrogu. Pomno čuvana zajedno sa druge dve relikvije tokom Drugog svetskog rata u Ostrogu, biće 1952. zaplenjena od strane ondašnje vlasti. Tek 1968. godine, Marko Kalanj, iguman Cetnjskog manastira i lični sekretar mitropolita Danila Dajkovića, biće obavešten od jednog pripadnika DB-a gde su dragocenosti iz Ostroga. Tajnim dogovorom, a obzirom na tadašnju političku klimu, neimenovane crkvene stvari država predaje Cetinjskom manastiru. U riznicu manastira smeštene su 1979. godine, ruka Krstiteljeva i čestica Časnog krsta, dok je prema naređenju ondašnjeg predsednika Crne Gore, Marka Orlandića, Filermoska ikona predata Narodnom muzeju Crne Gore na Cetinju u čijoj se Plavoj kapeli, namenski oblikovanoj za ovu izuzetno dragocenu sliku, i danas nalazi.

Patrijarh ruski i mitropolit moskovski Aleksije II pred rukom Jovanovom u Cetnjskom manastiru 2006. godine. Foto@AP

Sinod Srpske pravoslavne crkve tek je 31. oktobra 1994. bio u situaciji da objavi šta se krije pod imenom jedne od tih “crkvenih stvari”, kako su se nezvanično nazivale ove svetinje. Bila je to desna ruka svetog Jovana Krstitelja.

Vernici su se obradovali, skeptici visoko podigli obrve, Rusi poželeli da im se svetinja vrati, katolici zagrmeli da je prava ruka kod njih u Italiji. Naime, ista je navodno stigla iz Žiče gde ju je sa svetinjama koje je dobio u Nikeji 1219. smestio lično Sveti Sava, a da bi nestala u velikoj kumanskoj pohari krajem 13. veka, kada je “Mater svih srpskih crkava” spaljena i opljačkana. Sa strane su stigli i glasovi da – “jedna ruka Krstiteljeva postoji i u muzeju Top Kapi palate u današnjem Istanbulu”. Zanimljivo je, takođe, da se u Crnoj Gori dugo verovalo da je Krstiteljeva ruka zapravo ruka apostola i jevanđeliste Luke!

Ikona Bogorodice Filermose i Plava kapela u kojoj se danas čuava na Cetinju. Foto@Narodni muzej Crne Gore

U svekolikom uzbuđenju jedno je sasvim sigurno – i sam Krstitelj, da je mogao da nasaluti, šta će sve pratiti njegovu desnicu kroz istoriju, onog dana kada je podigao nad glavom Hristovom da ga krsti vodom iz Jordana, bio bi zapanjen. On je u svojoj skromnosti mislio da je nedostojan i da razveže sandale Sina Božijeg sa istom količinom sigurnosti sa kojom današnji vrletini svet misli da mu je sve dopušteno.

Tamara Ognjević

istoričarka umetnosti i književnica 

© Artis Center 2018

post

Oplenac, Topola, Karađorđev grad: Prva prestonica pobunjene Srbije

Crkva Svetog Djordja na Oplencu

Crkva Svetog Djordja na Oplencu

Prema predanju, na mestu gde su se ukrštala četiri glavna putna pravca u srcu Šumadije izrasla je i razgranala se ogromna topola. Kao neko rukom prirode podignuto svratište često je bila krov nad glavom najrazličitijim namernicima. Hajduk, frajkorac, brz i prek Crni Đorđe Petrović prepoznao je ovu tačku sa koje sa za bistrih dana vidi i stotinjak kilometara udaljeni Beograd, kao idealno mesto na kome će svojoj porodici podići dom, a tek nastaloj srpskoj vojščici komandu i upravni centar. Tako je Topola sa Oplencom čijim vrhom danas dominira prekrasna bela crkva Svetog Đorđa, mauzolej dinastije Karađorđevića, postala ne samo kućni prag vođe Prvog srpskog ustanka već i metafora bune protiv turskog ropstva, prva prestonica pobunjene Srbije.

Crkva Rođenja Presvete Bogorodice u Karađorđevom gradu

Crkva Rođenja Presvete Bogorodice u Karađorđevom gradu

Romantična pripovest kaže da je veliki osvajač Napoleon Bonaparta upitan ko je po njemu najveći evropski vojskovođa bez zadrške rekao da u Evropi nema većeg stratega i boljeg komandanta od Crnog Đorđa Petrovića, čoveka koji je bez prave armije i vojne logistike sa svojim seljacima i trešnjevim topovima potresao same temelje Osmanlijskog carstva. Da u Napoleonovim rečima nema preterivanja svedoče brojni detalji iz života Karađorđevog. Tamo gde su drugi imalo novac, moć i silu on je najčešće imao samo neshvatljivu hrabrost, spremnost da kazni, pa i fizički likvidira. Plašili su ga se podjednako i Turci i Srbi, ali je u svojoj plahosti i prekosti imao jasne ciljeve i svest koje sve osobine mora da ima jedan vođa, a pogotovu vladar. Tako je između 1811-1813. usred bune i bitaka krenuo da utvrđuje Topolu kao prvu prestonica ustaničke Srbije. Za kratko vreme ovo malo, romantično naselje dobilo je konake, crkvu, odbrambene kule i različite ekonomske objekte. Jedna stara grafika koju je 1884. izradio Konstantin Nenadović prikazuje u Topoli veće, pravougaono utvrđenje sa četiri visoke, odbrambene kule na uglovima i nekoliko jednostavnih objekata koji i sami čine deo utvrđenog zida. Međutim, kao i mnoga druga naselja na ratom uznemirenoj srpskoj zemlji i Topola je često bila na udaru Turaka, ali i kasnijih dinastičkih sukoba, pa je ponajviše stradala tokom čuvenog Topolskog ustanka 1877. Tada je Karađorđev grad, početkom 19. veka najživlje i najprometnije mesto u celoj Srbiji, iz odmazde sravnjen sa zemljom. Potpukovnik Milutin Jovanović koji je ugušio bunu u Topoli nije čak dozvolio da se od ostatka kamena iz grada sazida most na reci Jasenici jer bi mogao postati kultno mesto.

Ikonostas u Crkvi Rođenja Presvete Bogorodice

Ikonostas u Crkvi Rođenja Presvete Bogorodice

Sredinom 20. veka srpski zašitari su u dobroj meri rekonstruisali pojedine objekte Karađorđeve prestonice, pa se danas u Topoli može videti stara škola, jedna od odbrambenih kula, voždov konak sa sedam soba, trpezarijom, sarčanom (prostorija za odlaganje konjske opreme) i veliki trem u kome se nalazi čuveni ustanički top „aberdar“ (glasnik). Sa ovog topa je početkom 20. veka skinuta desna ručka kako bi od nje bila izlivena kruna kojom će se u Sabornoj crkvi u Beogradu 1904. Petar I Karađorđević, voždov unuk, krunisati za kralja Srbije. Bila je to svojevrsna oda i slavnom pretku, ali i oružju kojim je osvojana sloboda.

Detalj stalne postavke muzeja unutar Karađorđevog konaka u Topoli

Detalj stalne postavke muzeja unutar Karađorđevog konaka u Topoli

Unutar Karađorđevog grada je od neobične važnosti crkva posvećena Rodjenju Presvete Bogorodice, koju je 1811. sagradio Karađorđe Petrović. Ova jednostavna, jednobrodna bogomolja sa visokom kulom na pročelju dokaz je duboke svesti vođe ustanka o važnoj tradiciji ktitorstva kroz srpsku istoriju. Vladar nije vladar ako ne podigne hram, nepisano je pravilo u Srba. Prvi put je ova crkva, za koju je ikonostas oslikao čuveni ustanik i zograf Petar Nikolajević Moler, stradala već 1813. Obnovio je 1842, u vreme kada i druge objekte u prestonici svoga oca, knez Aleksandar Karađorđević. Tada je iz Beograda došao prvi slikar Srbije Dimitrije Avramović da po narudžbini vladara naslika ikonostas za Karađorđevu crkvu. Novi progon Karađorđevića, a pogotovu odmazda posle Topolske pobune kada je Drugi lepenički bataljon odbio da položi zakletvu kralju Milanu Obrenoviću u Kragujevcu, ne samo što su doneli potpuno razaranje prestonicu Karađorđevića u Topoli, već su je i sasvim skrajnuli iz daljih tokova srpske istorije. Sve do 1904, kada se na presto Srbije, ali i na svoju dedovinu u Šumadiji, vraća Karađorđev unuk Petar I. Tada započinje i obnova Karađorđevog grada, ali i zidanje mauzoleja dinastije na Oplencu.

Ktitorska kompozicija u crkvi Svetog Đorđa: Sveti Đorđe privodi Kralja Petra I prestolu sa Bogorodicom i Hristom

Ktitorska kompozicija u crkvi Svetog Đorđa: Sveti Đorđe privodi Kralja Petra I prestolu sa Bogorodicom i Hristom

Od trenutka kada je 1907, nakon pažljivih geodetskih merenja i sondiranja krševitog tla na Oplencu, visu koji dominira Topolom, položen kamen temeljac za novu crkvu trebalo je da prođu tri godine i dva javna konkursa, a da bi 1910. bio prihvaćen projekt mladog arhitekte Koste J. Jovanovića, koji je u celini ispunjavao zahtev da zdanje bude monumentalno i u srpsko-vizantijskom stilu. Gradnja crkve je tekla takvom brzinom da je arhiepiskop Dimitrije Pavlović već 7. oktobra 1912. osveštao novi hram čije su fasade obložene skupocenim belim mermerom iz obližnjeg Venčaca. Samo deset dana kasnije ostareli kralj Petar je, kao nekada njegov slavni predak, objavio rat Turcima. Počeli su Balkanski ratovi na koje će se 1914. nadovezati Prvi svetski rat. Nedovršena crkava na Oplencu je u zimu 1915. nemilosrdno opljačkana. Neprijateljski vojnici su tada oskrnavili i grobove u kripti mauzoleja pod izgovorom da se tu možda kriju važna državna dokumenta ili druge dragocenosti. Kralj Petar, koji je preminuo 16. jula 1921. nije dočekao da vidi završenu crkvu na Oplencu, ostavljajući zavet svom sinu Aleksandru I Karađorđeviću da ovaj velelepni hram opravi i ukrasi.

Enterijer crkve na Oplencu, severna pevnica.

Enterijer crkve na Oplencu, severna pevnica.

Zamišljena kao petokupolna građevina sa osnovom u obliku slobodnog, ravnokrakog krsta, Oplenačka crkva ima visok postament i naročito stepenovane fasade što doprinosi utisku da će svakog časa, kao neka nestvarna, mitska ptica poleteti u susret plavetnom nebu nad Šumadijom. Kordonski venci koji horizontalno raščlanjuju fasade crkve na Oplencu u kombinaciji sa elegantnom kamenom plastikom uskih prozora sa tranzenama i ulaznog portala na zapadnoj strani objekta refleks su uspešne simbioze raških i moravskih stilskih uticaja. Posebno je efektno dekorativno rešenja jedinog ulaza u hram. Okvir od prave kamene čipke okružuje teška hrastova vrata obložena bronzom na kojoj su otisnuti heraldički dvoglavi orlovi. Iznad ulaza se nalazi vanredno fini mozaik sa predstavom patrona hrama Svetog Georgija koji ubija aždaju. Ovaj mozaik, izrađen u Veneciji prema nacrtu Paje Jovanovića, posebno je zanimljiv jer je lik svetitelja zapravo portret osnivača dinastije Karađorđa Petrovića. Iznad mozaika je grb dinastije klesan u belom mermeru u duhu moravskih rozeta, vanredno elegantno uklopljen u ukupni izgled pročelja hrama. Sve je na ovom zdanju urađeno tako promišljeno i sa toliko mirne otmenosti da možda jedino Manasija despota Stefana Lazarevića može da parira profinjenom, elegantnom utisku koji emituje crkva na Oplencu.

Kupola crkve Svetog Đorđa na Oplencu

Kupola crkve Svetog Đorđa na Oplencu

Ako se namernik zadivi pred otmenom siluetom ove crkve koja kao mesečev kamen blista u zelenilu parka novog kompleksa vila Karađorđevića, koje su izgrađene u periodu do Drugog svetskog rata, šta tek reći za njenu raskošnu unutrašnjost saobraženu u najfinijem mozaiku čije su tesere u 15.000 različitih nijansi pravljene u berlinskoj firmi „Pul i Vagner“. Nekoliko godina je jedna grupa umetnika po nalogu kralja Aleksandra I, a pod nadzorom ruskog majstora Sergeja Smirnova, kopirala srednjovekovne freske širom nekadašnjih srpskih zemalja, a sa ciljem da se najlepše među njima, kao i portreti svih srpskih vladara nađu u crkvi Svetog Đorđa na Oplencu. Tako je mauzolej Karađorđevića dobio preko sedam stotina mozaičkih kompozicija unutar hrama i u grobnoj krpti koja se nalazi ispod crkve, i to na ukupnoj površini od 3.500 metara kvadratnih. Radove na oplenačkom ikonostasu i ukrašavanju enterijera crkve je nadgledao kraljev arhitekta Nikolaj Krasnov, koji se zajedno sa Smirnovim starao i o ukrašavanju Kraljevskog dvora na Dedinju. U naosu Oplenačke crkve se nalaze dva jednostavna, bela sarkofaga u kojima počivaju osnivač dinastije Đorđe Petrović i ktitor crkve Petar I Karađorđević. Kripta, postavljena ispod hrama ima 39 grobnica pokrivenih pločama od dečanskog oniksa. U njoj počivaju 22 člana dinastije. Poslednji je ovde sahranjen Knez Aleksandar (Pavlov) Karađorđević 2016. godine. Iste godine, krajem oktobra, na Oplencu se u crkvi Svetog Đorđa prvu put venčao jedan Karađorđević ~ princ Mihailo, sin princa Tomislava, unuk kralja Aleksandra I, ovde je izgovorio sudbonosno da svojoj izabranici, Ljubici Ljubisavljević.

Venčanje princa Mihaila Karađorđevića i Ljubice Ljubisavljević u crkvi Svetog Đorđa 23. oktobra 2016.

Venčanje princa Mihaila Karađorđevića i Ljubice Ljubisavljević u crkvi Svetog Đorđa 23. oktobra 2016.

Malo je vladara koji su počinak našli u tako čudesnom zdanju kakav je Oplenački hram čijim se zidovima neumorno kreće velika procesija drevnih kraljeva i ktitora. Od Simeona Mirotočivog sa modelom Studenice i Uroša I sa Sopoćanima, preko Dečanskog sa Visokim Dečanima, Lazara sa Ravanicom, despota Đurđa sa Smederevskom crkvom, do Petra Karađođevića sa kraljevskim insignijama i crvenim plaštom opervaženim krznom hermelina. Između vitkih stubova sa vizantijskim kapitelima, mermernih krstova i parapeta ukrašenih motivima pletera i stilizovanog bilja, preko prekrasnih podova rađenih u minhenskim radionicama po uzoru na one u crkvi Svetog Luke na Fokidi, sve u crkvi Svetog Đorđa na Oplencu fascinira bogatstvom oblika i minucioznošću umetničke obrade. Kao da je namernik ušao u raj ili bar u neku fantastičnu mobiliju koja će ga zajedno sa Karađorđem Petrovićem i njegovim potomcima preneti pod neku nebesku topolu gde traje večni razgovor srpskih velikaša iz svih epoha.

Kripta crkve Svetog Đorđa, mauzolej dinastije Karađorđevića na Oplencu

Kripta crkve Svetog Đorđa, mauzolej dinastije Karađorđevića na Oplencu

Pohara Oplenca

Porodica Karađorđević je stalno ulagala u Oplenac. Već u vreme kralja Petra bila je podignuta takozvana Petrova kuća u kojoj se danas nalazi Muzej zadužbine, a kralj Aleksandar I je sazidao Kraljevu i Kraljičinu vilu, jer su on i njegova supruga sa decom rado boravili na ovom svom imanju. Sama crkva bogato je opremljena i darivana, a kralj Aleksandar I je sve vrednije poklone religioznog karaktera, ikone, putire, krstove, slao kao dar crkvi Svetog Đorđa na Oplencu. Jedna takva prekrasna ikona od sedefa, verna replika Leonardove milanske Tajne večere, dobijena je na dar od Jerusalimskog patrijarha Damjana 1924. Prilikom sahrane kralja Aleksandra 1934. ovaj vredan artefakt zapao je za oko šefu nemačke delegacije, čuvenom Hermanu Geringu, koji je došao da se oprosti od kralja ispred Hitlerovog rajha sa skupocenim srebrnim vencem na kome je stajalo Našem velikom neprijatelju, Treći rajh. Čim su nemačke trupe osvojile Jugoslaviju 1941, nacistički poverenik Franc Nojhauzen se uputio sa timom nemačkih stručnjaka na Oplenac i tamo napunio 16 sanduka skupocenim umetničkim predmetima. Sedefna ikona Tajne večere odaslata je lično Geringu. Posle Drugog svetskog rata uz silne poteškoće ova dragocenost je vraćena na Oplenac za razliku od drugih vrednih stvari koje su zauvek nestala po privatnim kolekcijama. Među kojima naročitu vrednost predstavlja raskošni venac od srebra i zlata sa cvetovima od dragog kamenja, koji je na pogreb kralja Aleksandra uputio japanski car Hirohito.

Tajna večera, ikona od sedefa izrađena u Jerusalimu, Kuća Kralja Petra na Oplencu

Tajna večera, ikona od sedefa izrađena u Jerusalimu, Kuća Kralja Petra na Oplencu

Tekst i fotografije: Tamara Ognjević

© Artis Center 2017