post

Umetnost i epidemija: Autoportret Stevana Aleksića

Beograd, 14. mart, 11:35

Taj “Autoportret” Stevana Aleksića iz 1904. godine, nevelik po dimenzijama, a moćan u sugestiji (nije li to smrt što mu na uho gudi?) kao magnet privuče svakog posetioca Galerije Matice srpske u Novom Sadu. Kakav kontrast predstavljaju samo taj, poput onog Halsovog veselog pijanca, nasmejan čovek u najboljim godinama i njegov zastrašujući muzičar!

Šta li svira ta alegorija smrti i čemu se smeje brkati, crnomanjast muškarac podižući punu čašu kao da se sprema da nazdravi tom imaginarnom nekom ko kreira ovu neobičnu sliku?

Kontrast tako veliki, simboli toliko snažni i uznemirujući da posmatrač ne može da se otme makabr magiji ove slike želeći da zna o čemu se tu radi.

Stevan Aleksić, Autoportret, 1904, Galerija Matice srpske, Novi Sad Foto@Galerija Matice srpske, Novi Sad

Samo njeno ime nam jasno stavlja do znanja da je reč o slikarevom autoportretu, a poznavanje života i dela ovog majstora simbolizma, rođenog u Aradu 1876, školovanog u Minhenu pod snažnim uticajem nemačkih simbolista Arnolda Beklina i Lovisa Korinta, nam otkriva jednu kreativnu ličnost koja uživa u samopreispitivanju sebe i sveta, života i njegovih izazova. Aleksić vrlo često slika sebe u različitim ambijentima i raspoloženjima. I ova kafanska atmosfera sa bocom vina i otvorenom kutijom sa duvanom za savijanje, te pomalo apokaliptična lica njegovih modošana birtaša, koja proviruju iza slikarevih leđa, smatraju se u nacionalnoj istoriji umetnosti, autentičnom porukom na temu dobro znanih baroknih memento moris – podsećanja na smrt. Život je prolazan zato uživaj, kao da poručuje nasmejani Aleksić dok mu smrt-vreme svira na uho melodiju koja, ako je suditi po širokom osmehu i zdravici u pripremi, ne ometa to uživanje u trenutku. Uživanje u životu.

Sviđa nam se ta Aleksićeva poruka, iako zaogrnuta u tajnovit i pomalo zastrašujući simbolistički “dekorum”. Zabavlja nas u izvesnom smislu njen moderan, fotografski karakter, a pre svega spoznaja da umetnik zna i živi to nešto što mi možda tek treba da otkrijemo.

U času dok strašni svirač sa Aleksićeve slike prebira po strunama, slikarev osmeh nas inspiriše da i sami podignemo virtuelnu čašu u zdravlje umetnosti i njene neverovatne moći da isceljuje strahove suočavajući nas s njima.

Tamara Ognjević,

istoričarka umetnosti i pisac

© Artis Center 2020

post

Umetnost i epidemija: Nadežda Petrović, Valjevska bolnica

Beograd, 12. mart, 10:15

Suočen sa realnošću koja nadilazi moć poimanja, umetnik često poseže za sopstvenim sećanjem na lepo kao da se snagom tog sećanja ili vizije brani od strahote, od užasa koji plavi njegovu realnu vizuru.

Mogao bi ovo biti kratki, sažeti opis onoga što nam prikazuje poslednja slika Nadežde Petrović, nastala u Valjevu 1915. godine, pre nego što će ovu avangardnu umetnicu i hrabru patriotkinju pokositi epidemija pegavog tifusa koja je tih dana pretvorila čitav jedan grad u bolnicu.

Kada su kolege iz Narodnog muzeja Valjevo, predvođene istoričarom Vladimirom Krivošejevim, pre nekoliko godina postavile potresnu izložbu “Valjevska bolnica 1914-1915”, ova Nadeždina slika jednostavnog naziva “Valjevska bolnica”, bila je jedna vrsta vizuelnog identiteta strašne povesti o epidemiji koja je od decembra 1914. do maja 1915. godine odnela oko 10.000 života!

Sleva na desno: Nadežda Petrović, Valjevska bolnica, 1915, Muzej savremene umetnosti, Beograd; Nadežda Petrović kao ratna bolničarka u Balkanskim ratovima, 1913. Foto@MSUB; Spomen zbirka Pavla Beljanskog

Sva u svetlim, živim bojama na kojima medicinski šatori izgledaju kao cvetovi klonuli u ekspresivno, onim Nadeždinim snažnim, nemirnim potezima, naslikanom pejzažu, ova slika ne svedoči o užasnoj patnji hiljada vojnika, civila, ratnih zarobljenika i meštana, koje je strašna namera nepredvidljive sudbine dovela na tačku poslednjeg ishodišta. Nema tu ni trunke užasa svakodnevice koja je nosila i do 150 života. Samo nestvarni isečak svetlosti kojom se umetnica branila od smrti. Isečak po prirodi sličan nešto starijoj Nadeždinoj “Gračanici” u moru crvenih božura, takođe naslikanoj u jeku Balkanskih ratova, kada je slikarka kist i platno zamenila sanitetskom torbicom bolničarke.

Malo je slika u domaćoj umetničkoj riznici koje na tako neposredan način svedoče moć umetnosti da zakloni stvarnost i veru umetnika da lepota zaista može spasiti svet.

Sećajući se Nadežde, ali i deleći njeno uverenje o moći umetnosti, i vama ovih neizvesnih dana savetujemo dubok i sveobuhvatan pogled u lepo.

Tamara Ognjević,

istoričarka umetnosti i pisac

© Artis Center 2020

post

Svetosavske priče: Zlatne niti ćirilice – Vez po pismu Beo-etno vizije

Ponedeljak, 27. januar u 19 časova, Mali izložbeni salon, Banski dvor, Banja Luka, Republika Srpska

Sasvim neočekivano, ali na našu veliku radost, Artisove Svetosavske priče ove zime putuju u Banja Luku. Na poziv Beo-etno vizije iz Beograda koordinirali smo i koproducirali izuzetnu izložbu utemeljenu na jedinstvenom spoju veza i kaligrafije, koja će biti otvorena u Malom izložbenom salonu Banskog dvora u Banja Luci na Svetog Savu, 27. januara ove godine u 19 časova.

Izložba Zlatne niti ćirilice-Vez po pismu Beo-etno vizije, koju čini više od pedeset originalnih radova u tehnici veza i zlatoveza, nastalih prema motivima minijatura iz starih srpskih knjiga, realizuje se povodom velikog jubileja – Osam vekova od sticanja autokefalnosti Srpske pravoslavne crkve. Ličnost i zaostavština Svetog Save predstavljaju uvek poseban izazov za stvaraoce čije delo počiva na očuvanja tradicije i njenih novih interpretacija u duhu Svetosavlja i kulturnog nasleđa srednjeg veka kao riznice neprolazne lepote i neupitnih vrednosti.

Beo-etno vizija, Grifon prema Miroslavljevom jevanđelju, 12. vek, inicijal V, folo 87 v, vez u kombinaciji sa printom na tkanini – detalj iz katalog izložbe. Dizajn@Dragana i Vuk Milosavljević

Srpske rukopisne knjige spadaju u najlepše pisane spomenike svetske kulturne baštine i za narod u kome su nastale predstavljaju svojevrsne relikvije, baš kao što sama ćirilica odražava dušu srpskog naroda, njegovo samosvojno duhovno nasleđe. Autentična kultura veza, koja se u srpskom narodu razvija i neguje unutar srednjovekovne dvorske i crkvene umetnosti, inspirisala je članice Beo-etno vizije iz Beograda da lepotu oslikanih i kaligrafisanih ćiriličnih slova iz drevnih rukopisanih knjiga prenesu na platno iglom i koncem.

Beo-etno vizija, Inisijal M prema Nikoljskom jevađelju, 14-15. vek; interpretacija Svetozara Pajića Dijaka, vez – detalj iz kataloga izložbe. Dizajn@Dragana i Vuk Milosavljević

Inicijali i ornamentika starih knjiga često su motivi originalnih, vezenih rukotvorina nastalih u krilu Beo-etno vizije. Njihovi čudesni oblici koji variraju od floralnih i geometrijskih prepleta do figuralnih predstava mitskih bića, životinja, ptica i ljudi, neprekidno inspirišu. Ljubav utkana u svaki rad spona je koja povezuje prošlost i sadašnjost, pretvarajući njihov zagrljaj u modernu bajku o očaravajućoj, večnoj lepoti srpske ćirilice.

Beo-etno vizija, Inicijal N sa rajskom pticom, vez u kombinaciji konca i bisera – detalj iz kataloga izložbe. Dizajn@Dragana i Vuk Milosavljević

Beo-etno vizija, osnovana krajem 2012. godine, nastoji da očuva tradicionalni umetnički vez i druge srodne zanate, te da sa ovim oblikom srpskog nematerijalnog kulturnog nasleđa upozna podjednako i domaću i inostranu publiku, ali i da poveže stvaraoce sličnog senzibiliteta u regionu i svetu. Istovremeno, članice ovog udruženja žele da svojim delom podsete savremenog čoveka na izvorne vrednosti kao nepresušno vrelo inspiracije, jer zlatnu nit nasleđa, koja povezuje vekove, ne treba nikada prekinuti.

Beo-etno vizija, Inicijal O prema Dečanskom četvorojevanđelju. 14. vek; interpretacija Svetozara Pajića Dijaka, vez -detalj iz kataloga izložbe. Dizajn@Dragana i Vuk Milosavljevi

Autor izložbe je Vera Avlijaš, predsednica Beo-etno vizije, koja je sa svojim koleginicama Oliverom Jasikom, Natašom Cvejić i Vesnom Stojanović izvezla ove izuzetno zanimljive i vredne radove. Izložbu prati obiman, luksuzan katalog na srpskom, ruskom i engleskom jeziku (autor teksta: msr Tamara Ognjević; prevod na ruski: Sofija Mrišuk; prevod na engleski: Stela Spasić; lektura: Suzana Spasić; fotografije: Marko Ostojić, Drago Vejnović; dizajn: Vuk i Dragana Milosavljević). Izložba je realizovana pod pokroviteljstvom Ministarstva prosvjete i kulture Republike Srpske – Sekretarijat za vjere i Generalnog konzulata Republike Srbije u Banja Luci. Stručnu kordinaciju ovog izlagačkog projekta potpisuje Artis centar iz Beograda čija će direktorka, istoričarka umetnosti, msr Tamara Ognjević, autorka teksta u katalogu izložbe, govoriti na otvaranju. Izložba je otvorena do 15. februara tekuće godine.

© Artis Center 2020